Ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση

Ο Διαφωτισμός ήταν ένα κίνημα που άλλαξε τον τρόπο που σκέφτονταν οι άνθρωποι. Απέρριπτε κάθε αφεντειά και δεχόταν μόνο τη λογική ως οδηγό. Άρχισε στην Αγγλία αλλά κορυφώθηκε στη Γαλλία τον 18ο αιώνα.

Ο Μοντεσκιέ πρότεινε τη διάκριση των εξουσιών: η εκτελεστική (κυβέρνηση), η νομοθετική (βουλή) και η δικαστική (δικαστές) έπρεπε να είναι ξεχωριστές. Αυτό θα προστάτευε τους πολίτες από την τυραννία.

Η Εγκυκλοπαίδεια σε 33 τόμους περιείχε όλες τις νέες γνώσεις και ιδέες της εποχής. Μετά τη νίκη επί του Ναπολέοντα, το Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815) προσπάθησε να επαναφέρει την παλιά τάξη πραγμάτων.

Σημαντικό: Οι ιδέες του Διαφωτισμού επηρέασαν όλες τις επαναστάσεις που ακολούθησαν, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής!

Η Φιλική Εταιρία

Το 1814 στην Οδησσό της Ρωσίας ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρία. Οι ιδρυτές της (Σκουφάς, Τσακάλωφ, Ξάνθος) είχαν ένα στόχο: να προετοιμάσουν τον ένοπλο αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία.

Η εταιρία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα. Ο ελληνισμός ήταν διασκορπισμένος, έπρεπε να δρουν με μυστικότητα και οι Έλληνες ήταν απογοητευμένοι από παλιότερες αποτυχίες.

Ωστόσο, οι συνθήκες γίνονταν ευνοϊκότερες: η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε εσωτερικά προβλήματα, οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης διαδίδονταν και πολλοί Έλληνες ήθελαν ανεξάρτητο κράτος.

Η οργάνωση ήταν μυστική με δοκιμαστικές περιόδους και κρυπτογραφημένο αλφάβητο. Αρχικά απευθυνόταν σε πλούσιους εμπόρους, αλλά στη συνέχεια σε όλες τις κοινωνικές τάξεις.

Προσοχή: Η επανάσταση ξεκίνησε από τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες με αρχηγό τον Αλέξανδρο Υψηλάντη!

Η Έναρξη της Επανάστασης

Στις 24 Φεβρουαρίου 1821 κηρύχθηκε η επανάσταση στο Ιάσι της Βλαχίας. Οι Παραδουνάβιες Ηγεμονίες επιλέχθηκαν γιατί δεν είχαν τουρκικό στρατό και βορειότερα υπήρχε ρωσικός στρατός.

Όμως η επανάσταση αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες. Οι πλούσιοι Έλληνες δεν βοήθησαν οικονομικά, ο τσάρος την αποκήρυξε και ο Πατριάρχης αφόρισε τους συμμετέχοντες.

Στις 17 Ιουνίου 1821 έγινε η τραγική μάχη στο Δραγατσάνι όπου διακρίθηκε ο Ιερός Λόχος - μια μονάδα από εθελοντές φοιτητές.

Η μεγαλύτερη επιτυχία ήρθε στον νότιο ελλαδικό χώρο. Εκεί οι ελληνικοί πληθυσμοί ήταν πυκνότεροι, ο οθωμανικός στρατός ήταν απασχολημένος με τον Αλή Πασά και υπήρχαν ένοπλα σώματα Ελλήνων (κλέφτες).

Ενδιαφέρον: Τα ελληνικά εμπορικά πλοία ήταν ήδη εφοδιασμένα με κανόνια και έτοιμα για πόλεμο!

Οι Πρώτες Εθνοσυνελεύσεις

Οι επαναστατημένοι Έλληνες άρχισαν αμέσως να δημιουργούν τοπικούς οργανισμούς όπως η Πελοποννησιακή Γερουσία και ο Άρειος Πάγος για την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση.

Η Α' Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο (Δεκέμβριος 1821 - Ιανουάριος 1822) ψήφισε το Σύνταγμα της Επιδαύρου, επηρεασμένο από τη Γαλλική Επανάσταση. Ανακήρυξε την ελληνική ανεξαρτησία και δημιουργία αβασίλευτης δημοκρατίας.

Η διοίκηση χωριζόταν σε Εκτελεστικό (5 μέλη με επικεφαλής τον Αλ. Μαυροκορδάτο) και Βουλευτικό (70 μέλη με πρόεδρο τον Δ. Υψηλάντη). Δημιουργήθηκαν οι εθνικές γαίες από τις οθωμανικές περιουσίες.

Σημαντικό είναι ότι η επανάσταση είχε εθνικοελευθερωτικό χαρακτήρα χωρίς κοινωνικά ζητήματα.

Καλό να ξέρεις: Το Σύνταγμα της Επιδαύρου ήταν από τα πρώτα δημοκρατικά συντάγματα στον κόσμο!

Εμφύλιος Πόλεμος και Γ' Εθνοσυνέλευση

Η Β' Εθνοσυνέλευση στον Άστρο (Μάρτιος-Απρίλιος 1823) κατήργησε τους τοπικούς οργανισμούς αλλά δημιούργησε νέες εντάσεις.

Από το φθινόπωρο του 1823 ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος που διήρκεσε έως το 1825. Οι αιτίες ήταν η διαχείριση της εξουσίας και των χρημάτων, τοπικιστικές αντιθέσεις και προσωπικές αντιπαλότητες.

Από τη μία πλευρά ήταν οι παραδοσιακοί άρχοντες (πρόκριτοι, ιεράρχες, φαναριώτες) που θεωρούσαν αυτονόητο το δικαίωμά τους στην εξουσία. Από την άλλη οι νέοι άρχοντες (οπλαρχηγοί, φιλικοί) που αναδείχθηκαν στη μάχη.

Η σύγκρουση μεταξύ Καλογκοτρώνη (Εκτελεστικό) και Μαυροκορδάτου (Βουλευτικό) τελείωσε με νίκη του δεύτερου.

Η Γ' Εθνοσυνέλευση (Τροιζήνα 1827) εξέλεξε τον Καποδίστρια κυβερνήτη και ψήφισε νέο σύνταγμα βασισμένο στη διάκριση των εξουσιών.

Προσοχή: Ο εμφύλιος πόλεμος έκανε τους Έλληνες πολύ ευάλωτους στις οθωμανικές επιθέσεις!

Η Ευρώπη και ο Φιλελληνισμός

Αρχικά οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν αρνητική θέση για το ελληνικό ζήτημα. Η Ιερά Συμμαχία υποστήριζε την απόλυτη μοναρχία και δεν ήθελε να διαλυθεί η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο Υψηλάντης προσπάθησε να κερδίσει τη Ρωσία χωρίς αποτέλεσμα. Ο Καποδίστριας επέδειξε διπλωματική δεξιοτεχνία για να δημιουργήσει ευνοϊκότερη πολιτική.

Το κίνημα του φιλελληνισμού αναπτύχθηκε σε Ευρώπη και Αμερική. Οι αιτίες ήταν ο φιλελευθερισμός μετά τη Γαλλική Επανάσταση, ο θαυμασμός για το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και η αποτροπίαση για τη βιαιότητα των Τούρκων.

Τα αποτελέσματα για τους Έλληνες ήταν σπουδαία: οικονομική ενίσχυση, ηθική συμπαράσταση και συμμετοχή στον ένοπλο αγώνα. Η ναυμαχία του Ναυαρίνου και οι διπλωματικές πιέσεις οδήγησαν στην αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας.

Ενδιαφέρον: Ο Λόρδος Βύρων ήταν ο πιο διάσημος φιλέλληνας που πολέμησε και πέθανε για την Ελλάδα!

Η Βιομηχανική Επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στη Μεγάλη Βρετανία (1750-1780) και άλλαξε τον κόσμο. Τα κύρια γνωρίσματά της ήταν η εκτεταμένη χρήση νέων τεχνικών μέσων, η αύξηση της παραγωγής και η συγκέντρωση εργαζομένων στα εργοστάσια.

Αναπτύχθηκε ο καπιταλισμός - ένας νέος τρόπος οργάνωσης της οικονομίας. Οι επιχειρηματίες είχαν ελευθερία να κάνουν ό,τι έκριναν αναγκαίο για να κερδίζουν, θεωρώντας το ατομικό σπουδαιότερο από το κοινωνικό.

Χαρακτηριστικά του καπιταλισμού ήταν οι επιχειρήσεις με μετοχικό κεφάλαιο, οι μεγάλες τράπεζες, η ολιγοπώλια και οι περιοδικές οικονομικές κρίσεις.

Το εργατικό κίνημα πέτυχε σημαντικά πράγματα: μείωση ωρών εργασίας, ασφάλιση εργατών και συλλογικές συμβάσεις. Οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται σε εργοστάσια και διεκδίκησαν νομική και πολιτική χειραφέτηση.

Σκέψου το: Η βιομηχανική επανάσταση δημιούργησε τη σύγχρονη εργατική τάξη και τις συνθήκες εργασίας που ξέρουμε σήμερα!

Ιμπεριαλισμός και Αποικιοκρατία

Ο ιμπεριαλισμός ήταν η πολιτική των ισχυρών κρατών να εκμεταλλεύονται τα αδύναμα για να αποκτήσουν περισσότερη δύναμη. Η αποικιοκρατία ήταν η αναζήτηση εδαφών εκτός Ευρώπης για εκμετάλλευση.

Τα αίτια ήταν η ανάγκη των βιομηχανισμένων κρατών για νέες αγορές, πρώτες ύλες, περιοχές επένδυσης και την ενίσχυση του εθνικού κύρους. Οι μέθοδοι περιλάμβαναν κατάκτηση εδαφών, καθυπόταξη κατοίκων και οικονομική διείσδυση.

Για τις αποικίες τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά: ο πλούτος τους λεηλατήθηκε, οι λαοί τους αντιμετωπίστηκαν ως κατώτεροι και οι πολιτισμοί τους υποτιμήθηκαν.

Για τα αποικιοκρατικά κράτη τα αποτελέσματα ήταν αμφίρροπα: οδηγήθηκαν σε πολιτισμική αλαζονεία και οξύνθηκε ο μεταξύ τους ανταγωνισμός που οδήγησε σε παγκόσμιους πολέμους.

Σημαντικό: Ο αποικιακός ανταγωνισμός ήταν μία από τις κύριες αιτίες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου!

Ο Καποδίστριας ως Κυβερνήτης

Τον Ιανουάριο 1828 ο Καποδίστριας έφτασε στο Ναύπλιο και ανέλαβε την κυβέρνηση μιας κατεστραμμένης χώρας. Ο λαός ήταν εξαθλιωμένος, πόλεις και χωριά ερειπωμένα, ενώ ο τουρκικός στρατός κατείχε ακόμα μεγάλες περιοχές.

Η πολιτεία του Καποδίστρια ήταν αυστηρή και αυταρχική. Δημιούργησε κρατικά όργανα, εθνικό στρατό και ελληνικό ναυτικό. Οι εθνικές γαίες χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση των εσωτερικών προβλημάτων.

Στην οικονομία ίδρυσε την Εθνική Τράπεζα, εισήγαγε νέο νόμισμα και ανέπτυξε την υφαντουργία. Σημαντική ήταν η καλλιέργεια της πατάτας που βελτίωσε τη διατροφή του λαού.

Στην εκπαίδευση δημιούργησε το Ορφανοτροφείο Αίγινας, δημοτικά σχολεία, γυμνάσια και το Κεντρικό Σχολείο για όσους θα σπούδαζαν στο εξωτερικό.

Καλό να ξέρεις: Ο Καποδίστριας έφερε στην Ελλάδα την πατάτα, που έγινε βασική τροφή του λαού!

Το Τέλος του Καποδίστρια και η Άφιξη του Όθωνα

Η τελική αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας ήρθε με το Πρωτόκολλο του 1830 και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832) που διεύρυνε τα σύνορα.

Όμως η αντιπολίτευση εναντίον του Καποδίστρια μεγάλωνε. Οι πρόκριτοι ήταν δυσαρεστημένοι με την αυταρχική του πολιτική. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης τον δολοφόνησαν στο Ναύπλιο.

Ο Όθωνας έφτασε στην Ελλάδα το 1833 ως ανήλικος βασιλιάς με γερμανούς συμβούλους. Η περίοδος 1833-1843 ήταν περίοδος απολυταρχίας όπου ο βασιλιάς προσπάθησε να περιορίσει την επιρροή των κομμάτων.

Η οικονομική κατάσταση των αγροτών χειροτέρευε και αναπτυσσόταν η ληστεία στην ύπαιθρο. Οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν οικονομικό έλεγχο και περικοπή κρατικών δαπανών.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1843 έγινε εξέγερση έξω από τα ανάκτορα και ο Όθωνας αναγκάστηκε να παραχωρήσει σύνταγμα.

Προσοχή: Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου άνοιξε τον δρόμο για τη συνταγματική μοναρχία στην Ελλάδα!