Θέμα Α: Περίληψη

Η περίληψη είναι η πρώτη σου πρόκληση - και μπορείς να την κατακτήσεις εύκολα με τη σωστή μέθοδο!

Πρώτα διαβάζεις προσεκτικά το κείμενο για να πιάσεις το βασικό θέμα. Μετά εντοπίζεις τις κύριες απόψεις και τα σημαντικά αποτελέσματα - όχι παραδείγματα ή στατιστικά. Αυτά είναι περιττά!

Το κλειδί είναι να επαναδιατυπώνεις με δικά σου λόγια, όχι να αντιγράφεις φράσεις. Όταν συνδέεις προτάσεις, προσέχεις την εννοιολογική σχέση - αν ο συγγραφέας κάνει αντίθεση, εσύ χρησιμοποιείς "ωστόσο", όχι απλώς "μετά".

Προσοχή: Γράφεις με τυπικό ύφος και γ' πρόσωπο (αναφορική λειτουργία της γλώσσας). Δεν σχολιάζεις τις απόψεις!

Θέμα Β: Ανάλυση Παραγράφου

Όταν σε ρωτούν για τον τρόπο οργάνωσης μιας παραγράφου, θέλουν να βρεις πώς αναπτύσσεται η σκέψη του συγγραφέα.

Δεν αρκεί να πεις απλώς "ανάπτυξη με παραδείγματα". Πρέπει να αναλύσεις το νόημα και να εξηγήσεις την πρόθεση του συντάκτη. Γιατί επέλεξε αυτή τη μέθοδο για να πείσει; Τι προσπαθεί να πετύχει;

Τρόποι Ανάπτυξης Παραγράφου

Κάθε τρόπος ανάπτυξης έχει συγκεκριμένο σκοπό - αυτό πρέπει να εντοπίζεις!

Με παραδείγματα: Ο συγγραφέας θέλει να πείσει με τεκμήρια ή να κάνει το θέμα πιο κατανοητό και αισθητό. Με αιτιολόγηση: Στόχος η πειθώ μέσω επιχειρημάτων και λογικής. Με ορισμό: Οριοθετεί με ακρίβεια μια έννοια.

Με αίτιο-αποτέλεσμα: Αποκαλύπτει την αιτιακή σχέση μεταξύ εννοιών. Με σύγκριση-αντίθεση: Φωτίζει ομοιότητες και διαφορές. Με διαίρεση: Αναλύει ολόπλευρα μια έννοια σε κατηγορίες.

Με αναλογία: Συνδέει άγνωστα φαινόμενα με γνωστά για καλύτερη κατανόηση.

Συνοχή και Συνεκτικότητα

Η συνοχή επιτυγχάνεται με διαρθρωτικές λέξεις (γιατί, ωστόσο), αντωνυμίες, επαναλήψεις και ερωτήματα που συνδέουν τις προτάσεις.

Η συνεκτικότητα είναι η νοηματική σύνδεση. Αν μια παράγραφος ξεκινά με "Ωστόσο", τότε λειτουργεί ως αντίθεση της προηγούμενης. Εξηγείς τι αντιτίθεται με τι βάσει του περιεχομένου!

Τρόποι Πειθούς

Κάθε συγγραφέας θέλει να πείσει, αλλά με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με την επίκληση που κάνει.

Επίκληση στη λογική: Πείθει αποδεικνύοντας την ορθότητα με επιχειρήματα και τεκμήρια. Επίκληση στο συναίσθημα: Πείθει ευαισθητοποιώντας τον δέκτη συναισθηματικά. Επίκληση στο ήθος: Πείθει ενισχύοντας το κύρος και την αξιοπιστία του λόγου.

Θυμήσου: Η απάντησή σου πρέπει να είναι κειμενοκεντρική - αναφέρεις τόσο τους τρόπους όσο και το νόημα της παραγράφου!

Οργάνωση Επιχειρήματος

Για να αναλύσεις ένα επιχείρημα ακολουθείς τέσσερα βήματα: Πρώτα γράφεις τι ισχυρίζεται ο συντάκτης. Μετά εντοπίζεις το λογικό σχήμα (αιτίου-αποτελέσματος ή αιτιολόγησης).

Στη συνέχεια, εξηγείς πώς ενισχύει τον ισχυρισμό (με εξηγήσεις, τεκμήρια, αντιρρήσεις). Τέλος, παρουσιάζεις το τελικό συμπέρασμα.

Γλωσσικές Επιλογές Συντάκτη

Οι γλωσσικές επιλογές αποκαλύπτουν τον σκοπό του συγγραφέα - αυτό πρέπει να κατανοήσεις!

Για ενίσχυση πειστικότητας: Επίκληση στη λογική με επιχειρήματα, αναφορική λειτουργία, γ' πρόσωπο, υποτακτική σύνδεση, ειδικό λεξιλόγιο. Εναλλακτικά: Επίκληση στο συναίσθημα με περιγραφές, ρητορικά ερωτήματα, α' και β' πρόσωπο.

Για ενίσχυση ορθότητας: Επίκληση στη λογική, αναφορική λειτουργία, οριστική έγκλιση, επιστημική τροπικότητα. Για ευαισθητοποίηση: Ποιητική λειτουργία, συναισθηματικά φορτισμένο λεξιλόγιο, προστακτική έγκλιση.

Για πληροφόρηση: Αναφορική λειτουργία, γ' πρόσωπο, ειδικό λεξιλόγιο, οριστική έγκλιση.

Βεβαιωτικός - Πιθανολογικός Χαρακτήρας

Βεβαιωτικός χαρακτήρας: Οριστική έγκλιση, λέξεις βεβαιότητας ("σίγουρα", "αναμφισβήτητα"), γ' πρόσωπο για καθολικό κύρος, γενικές αλήθειες.

Πιθανολογικός χαρακτήρας: Υποτακτική έγκλιση, δυνητική οριστική ("θα" + παρατατικός), λέξεις πιθανότητας ("ίσως", "μπορεί"), ερωτήματα απορίας.

Λειτουργία Ρηματικών Προσώπων

Κάθε ρηματικό πρόσωπο δημιουργεί διαφορετικό επικοινωνιακό αποτέλεσμα.

Α' ενικό: Εξομολογητικός τόνος, προσωπικές απόψεις, άμεσο και ζωντανό ύφος. Β' ενικό/πληθυντικό: Συναισθηματική προσέγγιση του δέκτη, πειστικότητα, οικειότητα.

Γ' ενικό/πληθυντικό: Αντικειμενικότητα, αποστασιοποίηση, καθολικό κύρος, τυπικό ύφος. Α' πληθυντικό: Συλλογικότητα, κοινή οπτική με τον δέκτη, οικειότητα.

Πάντα συνδέεις τη χρήση με το νόημα του κειμένου!

Λειτουργία Ερωτημάτων

Ως προς τη δομή: Στην αρχή = προλογικά (εισαγωγή), στη μέση = συνεκτικά (σύνδεση), στο τέλος = κατακλείδα (έμφαση).

Ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα: Δίνει έμφαση, προβληματίζει, ευαισθητοποιεί, κεντρίζει το ενδιαφέρον. Δημιουργεί αίσθηση διαλόγου και κάνει το ύφος άμεσο και παραστατικό.

Σημεία Στίξης

Τα σημεία στίξης δεν είναι τυχαία - έχουν συγκεκριμένη επικοινωνιακή λειτουργία!

Άνω τελεία (·): Επεξήγηση ή αντίθεση, κοφτό και προσωπικό ύφος με έμφαση. Κόμμα (,): Χωρίζει όμοιους όρους, παραθέσεις, μετοχικές προτάσεις, αντιθέσεις.

Άνω-κάτω τελεία (:): Πριν από λεγόμενα, απαρίθμηση, ερμηνεία αποτελέσματος. Παρένθεση/διπλή παύλα: Επεξήγηση (παρένθεση = επιπρόσθετο, διπλή παύλα = απαραίτητο).

Θαυμαστικό (!): Συναίσθημα, υπερβολή, ανησυχία, σαρκασμός, έμφαση. Αποσιωπητικά (...): Προβληματισμός, ειρωνεία, παράλειψη, υπαινιγμός.

Πάντα εξηγείς τη λειτουργία σε σχέση με το περιεχόμενο!

Αξιολόγηση Τίτλου

Ένας επικοινωνιακά αποτελεσματικός τίτλος πρέπει να είναι: δηλωτικός του περιεχομένου, να προσελκύει το ενδιαφέρον με γλωσσικές επιλογές (β' πρόσωπο, προστακτική, ποιητική λειτουργία), σαφής και εύστοχος.

Περισσότερα Σημεία Στίξης

Ερωτηματικό (;): Προβληματισμός, επιθυμία πληροφόρησης, έμφαση σε προτροπή, ρητορικές ερωτήσεις, πρόκληση συναισθημάτων, αμεσότητα.

Εισαγωγικά («»): Ειρωνεία, απαξίωση έννοιας, μεταφορική χρήση, ειδική ορολογία, τίτλοι, αυτούσιοι λόγοι, ξένες λέξεις.

Θυμήσου: Πάντα συνδέεις τη λειτουργία με το νόημα του συγκεκριμένου αποσπάσματος!

Αναφορική - Ποιητική Λειτουργία

Αναφορική λειτουργία: Απευθύνεται στη λογική, σκοπός η πληροφόρηση, έμμεσο και τυπικό ύφος. Νοιάζεται για το περιεχόμενο του μηνύματος.

Ποιητική λειτουργία: Απευθύνεται στο συναίσθημα, σκοπός η συγκίνηση, άμεσο και παραστατικό ύφος. Νοιάζεται για τον τρόπο εκφοράς του μηνύματος.

Σύνταξη και Τύποι Λόγου

Ενεργητική σύνταξη: Έμφαση στο υποκείμενο, άμεσο ύφος. Παθητική σύνταξη: Έμφαση στην ενέργεια, έμμεσο ύφος.

Ευθύς λόγος: Παρατακτικός, πιστός στη μορφή, λιτός και άμεσος, πιο πειστικός. Πλάγιος λόγος: Υποτακτικός, έμμεσος, σύνθετος, επίσημο ύφος.

Ονοματικό σύνολο: Συντομία, γενικό και αφηρημένο μήνυμα, επίσημη επικοινωνία. Ρηματικό σύνολο: Συγκεκριμένες πράξεις, αμεσότητα, καθημερινή επικοινωνία.

Δομή Λόγου

Βραχυπερίοδος: Απλότητα, ευκολία κατανόησης, αμεσότητα. Μακροπερίοδος: Αναλυτικότητα, λογικές σχέσεις, επισημότητα.

Σύνδεση Προτάσεων και Εγκλίσεις

Παρατακτική σύνδεση: Ισοδύναμα νοήματα, αυτοτέλεια, λιτός λόγος, ευκολία κατανόησης. Υποτακτική σύνδεση: Λογικές σχέσεις, επίσημος λόγος, πειστικότητα, βάθος. Ασύνδετο σχήμα: Ένταση, έμφαση, συναισθηματικό χρώμα, αμεσότητα.

Οριστική: Το βέβαιο και πραγματικό (δυνητική οριστική = το πιθανό). Υποτακτική: Το ενδεχόμενο, επιθυμητό, προτροπή. Προστακτική: Προσταγή, απαγόρευση, προτροπή, παράκληση.

Χαρακτηριστικά Άρθρου

Θέμα επικαιρότητας, πληροφόρηση ή πειθώ, αναφορική λειτουργία, επίκληση στη λογική, γ' πρόσωπο (ή α' στο ερμηνευτικό), δημοσιευμένο στον τύπο, μικρή έκταση.

Τελικές Συμβουλές

Όλες αυτές οι τεχνικές δουλεύουν μόνο όταν τις εφαρμόζεις κειμενοκεντρικά. Δεν αρκεί να αναγνωρίσεις έναν τρόπο ανάπτυξης ή μια γλωσσική επιλογή - πρέπει να εξηγήσεις πώς λειτουργεί μέσα στο συγκεκριμένο κείμενο.

Η υποτακτική σύνδεση δεν είναι απλώς "σύνθετος λόγος" - είναι ο τρόπος που ο συγγραφέας αναδεικνύει τις λογικές σχέσεις των ιδεών του για να πείσει τον αναγνώστη.

Θυμήσου: Κάθε γλωσσική επιλογή έχει σκοπό. Ο συγγραφέας δεν επιλέγει τυχαία λέξεις ή δομές - προσπαθεί να επιτύχει κάτι συγκεκριμένο. Εσύ πρέπει να ανακαλύψεις τι και γιατί.

Με αυτά τα εργαλεία στο οπλοστάσιό σου, είσαι έτοιμος να κατακτήσεις τα Νέα Ελληνικά!