Το Σύστημα των Θεμάτων και οι Αλλαγές στο Βυζαντινό Κράτος

Φαντάσου στρατιωτικές μονάδες που μετακινούνταν συνεχώς για να προστατεύσουν την αυτοκρατορία. Όταν αυτές οι μονάδες εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε συγκεκριμένες περιοχές, γεννήθηκε το σύστημα των θεμάτων - μια επανάσταση στη διοίκηση που άλλαξε το Βυζάντιο για πάντα.

Κάθε θέμα είχε έναν στρατηγό που συγκέντρωνε όλη την εξουσία. Οι στρατιώτες δεν έπαιρναν μισθό - τους δίνονταν στρατιωτόπια (κτήματα) και από τα έσοδα εξοπλίζονταν μόνοι τους.

Σκέψου το: Αυτό το σύστημα εξαφάνισε τους ακριβούς μισθοφόρους και δημιούργησε μια ισχυρή τάξη ελεύθερων αγροτών-στρατιωτών που έγινε η ραχοκοκαλιά της αυτοκρατορίας.

Στην κεντρική διοίκηση, ο λογοθέτης του Δρόμου έγινε σαν σημερινός πρωθυπουργός, ενώ ο λογοθέτης του Γενικού ανέλαβε τα οικονομικά. Όλα εξαρτιόνταν απευθείας από τον αυτοκράτορα.

Ο Εξελληνισμός του Βυζαντίου και η Άνοδος του Ισλάμ

Μετά το 630, το Βυζάντιο άλλαξε ριζικά ταυτότητα. Τα Ελληνικά έγιναν επίσημη κρατική γλώσσα αντί των Λατινικών, και ο Ηράκλειος υιοθέτησε τον τίτλο "βασιλεύς πιστός εν Χριστώ" αντί του λατινικού "imperator".

Παράλληλα, οι Άραβες δημιούργησαν ένα θεοκρατικό κράτος με βάση το Ισλάμ. Το Κοράνιο δεν καθόριζε μόνο τη θρησκεία αλλά και τους νόμους, ενώ ο ηγέτης ήταν ταυτόχρονα θρησκευτικός και πολιτικός άρχοντας.

Το πιο τρομακτικό όπλο τους ήταν ο ιερός πόλεμος (τζιχάντ) - η υποχρέωση να διαδώσουν με το σπαθί τη θρησκεία τους. Οι μάρτυρες της πίστης εξασφάλιζαν απευθείας είσοδο στον Παράδεισο.

Προσοχή: Αυτή η θρησκευτική φανατικότητα έκανε τους Άραβες εξαιρετικά επικίνδυνους αντιπάλους για το χριστιανικό Βυζάντιο.

Εικονομαχία και Στρατιωτικοποίηση της Βυζαντινής Κοινωνίας

Η Εικονομαχία ξέσπασε όταν οι κάτοικοι της Μικράς Ασίας, που αποτελούσαν τον κορμό του στρατού, αντιδρούσαν στην υπερβολική λατρεία των εικόνων. Θεωρούσαν ότι η αναπαράσταση του Θεού ήταν αμαρτία και ότι οι στρατιωτικές ήττες οφείλονταν στη θεία οργή.

Η βυζαντινή κοινωνία στρατιωτικοποιήθηκε ραγδαία. Παντού χτίστηκαν κάστρα, δημιουργήθηκαν ναυτικά θέματα για την προστασία των ακτών, και στρατιωτικές αριστοκρατικές οικογένειες ανέλαβαν την ηγεσία.

Για να αντιμετωπίσουν τη δημογραφική κρίση, οι Βυζαντινοί εφάρμοσαν εποικιστική πολιτική: μετέφεραν Σλάβους από τα Βαλκάνια στη Μικρά Ασία και αντίστροφα, μικρασιάτικους πληθυσμούς στην Ελλάδα.

Σημαντικό: Οι Σκλαβηνίες (σλαβικές εγκαταστάσεις) εξελίχθηκαν σε αυτόνομα κρατίδια που έδωσαν γέννηση στα σερβικά και κροατικά βασίλεια.

Η Άνοδος των Φράγκων και η Διάσπαση της Χριστιανοσύνης

Ο Κάρολος Μαρτέλος σταμάτησε την αραβική επέκταση στο Πουατιέ το 732 και ίδρυσε τη δυναστεία των Καρολίδων. Όταν οι Λογγοβάρδοι απείλησαν τη Ρώμη, ο Πάπας εγκατέλειψε το Βυζάντιο και στράφηκε στους Φράγκους.

Το 754, ο Πιπίνος στέφθηκε "ελέω Θεού βασιλεύς των Φράγκων" και δώρισε στην Αγία Έδρα την περιοχή από τη Ραβέννα μέχρι τη Ρώμη. Το χάσμα μεταξύ Ανατολής και Δύσης άνοιγε ανεπανόρθωτα.

Ο Κάρολος Μέγας (Καρλομάγνος) οργάνωσε το κράτος του διαιρώντας το σε 200 κομητείες. Κομήτες και επίσκοποι ανέλαβαν στρατιωτική, πολιτική διοίκηση, δικαστικά και φορολογικά καθήκοντα.

Καταλαβαίνεις; Η εκκλησιαστική μεταρρύθμιση του Καρλομάγνου έκανε την Εκκλησία παράγοντα συνοχής και ενότητας του φραγκικού κράτους.

Ο Εκχριστιανισμός των Σλάβων και η Βυζαντινή Επιρροή

Οι Βυζαντινοί ιεραπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος πρωτοπόρησαν στον εκχριστιανισμό των Σλάβων. Ο Κωνσταντίνος-Κύριλλος, γνώστης σλαβονικής γλώσσας, επινόησε το γλαγολιτικό αλφάβητο και μετέφρασε την Αγία Γραφή στα σλαβονικά.

Οι Βούλγαροι αρχικά ζήτησαν ιεραποστόλους από τον Πάπα, αλλά το Βυζάντιο απέκλεισε τα σύνορά τους με στρατό και στόλο. Ο Βούλγαρος ηγεμόνας Βάρης ενέδωσε και βαφτίστηκε στην Κωνσταντινούπολη το 864, παίρνοντας το όνομα Μιχαήλ.

Στο εσωτερικό, η ανώτερη αριστοκρατία (Βασιλικοί) μονοπωλούσε τα κυριότερα αξιώματα και ήταν "ακόρεστοι για πλούτο". Οι αγροτικές κοινότητες έπεσαν υπό την "προστασία" των δυνατών.

Σημείωσε: Την περίοδο 1005-11ος αι. αναπτύχθηκε μια δυναμική "εμποροβιοτεχνική τάξη" που έφερε ευημερία στο Βυζάντιο μέσω του εμπορίου με την Ανατολή.

Η Κοινωνική Διαστρωμάτωση και η Αγροτική Κρίση

Στο βυζαντινό χωριό, οι δυνατοί με τη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη κυριάρχησαν επί των ελεύθερων μικροϊδιοκτητών που αποτελούσαν τον κορμό του πληθυσμού. Οι μικροκαλλιεργητές, υπερφορτωμένοι από φόρους, παραχώρησαν τους κλήρους τους και έγιναν πάροικοι των δυνατών.

Για να προστατεύσει τους αγρότες, το κράτος θέσπισε την αλληλέγγυου - νόμο που υποχρέωνε τους εύπορους γείτονες να καταβάλλουν τους φόρους των φτωχών αγροτών της κοινότητας. Αυτό αποτέλεσε πλήγμα για τους δυνατούς.

Παράλληλα, αναπτύχθηκε μια δυναμική μεσαία τάξη εμπόρων και βιοτεχνών. Τολμηροί μεγαλέμποροι έκαναν μακρινά ταξίδια για να εμπορευτούν πολύτιμα προϊόντα της Ανατολής, ενώ η αύξηση της νομισματικής κυκλοφορίας έδειχνε την οικονομική άνθηση.

Θυμήσου: Η τάξη των επιχειρηματιών συμμετείχε ενεργά στην οικονομική ζωή τον 11ο αιώνα, φέρνοντας ευημερία στην αυτοκρατορία.

Νομοθεσία και Διπλωματία στο Μεσοβυζαντινό Κράτος

Οι Βυζαντινοί δημιούργησαν ένα εντυπωσιακό νομοθετικό έργο που οργάνωσε το κράτος. Ο Πρόχειρος Νόμος (870-879) ήταν ένα πρακτικό εγχειρίδιο με διατάξεις Δημοσίου και Αστικού Δικαίου. Η Επαναγωγή καθόρισε με ακρίβεια τις αρμοδιότητες αυτοκράτορα και πατριάρχη.

Τα Βασιλικά αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη νομική συλλογή της αυτοκρατορίας, στηριγμένη στην ιουστινιάνεια νομοθεσία. Οι Νεαρές του 10ου αιώνα έδειξαν ότι το κράτος ταυτιζόταν πλέον με τον αυτοκράτορα.

Η βυζαντινή διπλωματία έγινε θρυλική για την αποτελεσματικότητά της. Συχνές αποστολές πρέσβεων, χορηγίες και δώρα σε ξένους ηγεμόνες, επιγαμίες, εμπορικές συνθήκες και εκχριστιανισμός άλλων λαών ήταν τα όπλα της.

Εντυπωσιακό: Οι Βυζαντινοί κατάφερναν να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας τη διπλωματία εξίσου αποτελεσματικά με τα όπλα!