Βυζαντινή Διοίκηση και Ισλάμ

Το βυζαντινό κράτος ανανεώθηκε με το σύστημα των θεμάτων - αρχικά στρατιωτικές μονάδες που έγιναν διοικητικές περιφέρειες. Κάθε θέμα διοικούσε ένας στρατηγός που συγκέντρωνε όλη την εξουσία.

Οι στρατιώτες διατηρούσαν τον εξοπλισμό τους μέσω των στρατιωτοπίων - κτημάτων που κληρονομούσε ο πρωτότοκος γιος μαζί με τη στρατιωτική υποχρέωση. Οι ελεύθεροι αγρότες αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της βυζαντινής κοινωνίας του 7ου αιώνα.

Στη διοίκηση ξεχώριζαν ο λογοθέτης του Δρόμου (υπεύθυνος εξωτερικής πολιτικής) και ο λογοθέτης του Γενικού (οικονομικά). Παράλληλα, το νεοφυές Ισλάμ εξαπλώνονταν μέσω του τζιχάντ (ιερού πολέμου) υπό την ηγεσία του Χαλίφη, που ήταν ταυτόχρονα θρησκευτικός και κοσμικός ηγέτης σε ένα θεοκρατικό κράτος.

Πρόσεχε: Η Εγίρα (622 μ.Χ.) σηματοδότησε την αρχή του ισλαμικού χρονολογικού συστήματος και την έναρξη της ισλαμικής κυριαρχίας.

Κοινωνικές και Θρησκευτικές Εξελίξεις

Η βυζαντινή κοινωνία διαμορφώθηκε γύρω από τις αντιθέσεις δυνατών και ελευθέρων αγροτών. Το αλληλέγγυον υποχρέωνε τους εύπορους να καλύψουν τους φόρους των φτωχών γειτόνων τους.

Όταν οι μικροκαλλιεργητές αδυνατούσαν να πληρώσουν φόρους, γίνονταν πάροικοι και δούλευαν για τους δυνατούς. Οι βασιλικοί κατείχαν τα υψηλότερα αξιώματα και ήταν "ακόρεστοι για πλούτο".

Στη θρησκεία, το Πρώτο Σχίσμα (867) χώρισε Ανατολική και Δυτική Εκκλησία εξαιτίας του δόγματος filioque. Οι ανεικονικές αντιλήψεις αμφισβητούσαν την απεικόνιση του θείου με ανθρώπινη μορφή.

Η στρατιωτικοποίηση (7ος-9ος αι.) χαρακτήρισε την εποχή, ενώ οι Σλάβοι δημιούργησαν σκλαβηνίες στα Βαλκάνια και έλαβαν το γλαγολιτικό αλφάβητο από τον Κύριλλο.

Σημαντικό: Η Μακεδονική Δυναστεία δημιούργησε σημαντικά νομικά έργα όπως τα Βασιλικά και την Επαναγωγή.

Φεουδαλισμός και Οθωμανική Άνοδος

Στη Δύση αναπτύχθηκε το φεουδαλικό σύστημα με βασάλους που λάμβαναν φέουδα μετά την τελετή περιβολής. Η τριζωνική καλλιέργεια του 11ου αιώνα βελτίωσε την παραγωγικότητα διαιρώντας το χωράφι σε τρεις ζώνες.

Οι Οθωμανοί οργάνωσαν το κράτος τους γύρω από τους γενιτσάρους (προσωπική φρουρά του σουλτάνου), τους ιππείς-τιμαριούχους (που λάμβαναν γη έναντι στρατιωτικής υπηρεσίας) και τους φανατικούς γαζήδες.

Μετά την Άλωση (1453), η Μόσχα θεωρήθηκε η Τρίτη Ρώμη, κληρονόμος των βυζαντινών παραδόσεων. Παράλληλα, ο Μαύρος Θάνατος (1347-1400) εξόντωσε τα δύο πέμπτα του ευρωπαϊκού πληθυσμού.

Κλειδί: Οι Οθωμανοί δημιούργησαν ένα αποτελεσματικό στρατιωτικό σύστημα που τους επέτρεψε να κατακτήσουν τεράστιες εκτάσεις.

Αναγέννηση και Θρησκευτική Μεταρρύθμιση

Η Αναγέννηση σηματοδότησε την αναβίωση των κλασικών αξιών που είχαν παραμεριστεί στον Μεσαίωνα. Ο ανθρωπισμός επικεντρώθηκε στη μελέτη των ελληνολατινικών γραμμάτων, ενώ οι ανθρωπιστές οραματίστηκαν τον καθολικό άνθρωπο.

Η κρίση της Καθολικής Εκκλησίας ξεκίνησε από την πώληση συγχωροχαρτίων. Ο Λούθηρος δημιούργησε τον λουθηρανισμό, και οι οπαδοί του ονομάστηκαν προτεστάντες.

Η Αντιμεταρρύθμιση ήταν η απάντηση της Καθολικής Εκκλησίας: αναδιοργανώθηκαν τα μοναχικά τάγματα, η Ιερά Εξέταση (με βασανιστήρια και πυρές) και δημιουργήθηκε το Index Librorum Prohibitorum (κατάλογος απαγορευμένων βιβλίων).

Στους ελληνικούς χώρους, ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός (1750-1821) έφερε τις ευρωπαϊκές ιδέες, με τον Κοραή να πρεσβεύει τη μετακένωση - τη μετάδοση των κλασικών αξιών στους σύγχρονους Έλληνες.

Προσοχή: Η λογοκρισία της Καθολικής Εκκλησίας απαγόρευε όχι μόνο θεολογικά αλλά και επιστημονικά βιβλία.

Διαφωτισμός και Επαναστάσεις

Ο Διαφωτισμός (1688-1789) ήταν ιδεολογικό κίνημα που προώθησε την κριτική σκέψη και την πίστη στην πρόοδο. Ο Λοκ διατύπωσε την αρχή του κοινωνικού συμβολαίου, ενώ ο Ρουσσό υπερασπίστηκε τη γενική βούληση ως μοναδική κυρίαρχη δύναμη.

Οικονομικά, ο μερκαντιλισμός (16ος-17ος αι.) περιόριζε την ελεύθερη δραστηριότητα λόγω κρατικού παρεμβατισμού. Οι φυσιοκράτες θεωρούσαν τη γεωργία βασική πηγή πλούτου, ενώ ο οικονομικός φιλελευθερισμός του Άνταμ Σμιθ διατύπωσε το νόμο προσφοράς-ζήτησης.

Η Αμερικανική Επανάσταση εφάρμοσε πρακτικά τις διαφωτιστικές ιδέες με τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (1776). Η Συνθήκη των Βερσαλλιών σφράγισε την ανεξαρτησία των 13 αποικιών.

Η Γαλλική Επανάσταση ξεκίνησε με την κατάληψη της Βαστίλλης (14 Ιουλίου) υπό το σύνθημα "ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη" και τον Όρκο του Σφαιριστηρίου για τη δημιουργία συντάγματος.

Καθοριστικό: Οι επαναστάσεις του 18ου αιώνα μετέτρεψαν τις διαφωτιστικές ιδέες σε πολιτική πραγματικότητα.