Η μεγάλη έριδα για τις εικόνες

Φαντάσου να απαγορεύονταν ξαφνικά όλες οι θρησκευτικές εικόνες από τις εκκλησίες! Αυτό ακριβώς συνέβη στο Βυζάντιο με την εικονομαχία (αρχές 8ου - μέσα 9ου αιώνα).

Το μεγάλο ερώτημα ήταν απλό αλλά καθοριστικό: είναι σωστό οι χριστιανοί να λατρεύουν εικόνες; Οι εικονομάχοι (που ονομάζονταν και εικονοκλάστες) πίστευαν πως όχι, ενώ οι εικονόφιλοι (ή εικονολάτρες) υποστήριζαν το αντίθετο.

Τους εικονομάχους τους ενόχλησε που οι άνθρωποι είχαν γίνει πολύ δεισιδαίμονες με τις εικόνες. Επίσης πίστευαν ότι ο Θεός τους τιμωρούσε με πολέμους επειδή λάτρευαν εικόνες, όπως έκαναν οι εχθροί τους (Άραβες και Εβραίοι) που δεν είχαν καθόλου εικόνες.

Πρόσεχε! Η εικονομαχία δεν ήταν απλά θρησκευτικό θέμα - ήταν και πολιτικό, γιατί οι αυτοκράτορες ήθελαν να περιορίσουν τη δύναμη των μοναχών.

Οι δύο φάσεις της εικονομαχίας

Η Α' φάση (726-787) ξεκίνησε από τον αυτοκράτορα Λέοντα Γ' Ίσαυρο και συνεχίστηκε από τον γιο του Κωνσταντίνο Ε'. Οι εικονόφιλοι υπέφεραν πολύ - τους έστελναν σε εξορία, τους φυλάκιζαν και τους έπαιρναν τα περιουσιακά στοιχεία.

Η Ζ' Οικουμενική Σύνοδο (787) έβαλε τέλος στην πρώτη φάση και επανέφερε τις εικόνες. Όμως το 815 άρχισε η Β' φάση (815-843) που τελείωσε οριστικά το 843 με την αναστήλωση των εικόνων.

Οι συνέπειες που άλλαξαν την ιστορία

Η εικονομαχία άφησε βαθιά σημάδια στο Βυζάντιο και στην Ευρώπη γενικότερα. Η πιο καταστροφική συνέπεια ήταν ότι καταστράφηκαν αμέτρητες εικόνες και έργα τέχνης που δεν μπορέσαμε ποτέ να τα ξαναδούμε.

Παράλληλα, η Εκκλησία της Ρώμης, δυσαρεστημένη με τους εικονομάχους αυτοκράτορες, αποφάσισε να γυρίσει την πλάτη στο Βυζάντιο. Αντί να στηρίζεται στους Βυζαντινούς, άρχισε να αναζητά βοήθεια από τους ηγεμόνες των Φράγκων - μια κίνηση που άλλαξε τον χάρτη της Ευρώπης.

Επιπλέον, υποχώρησε η ενασχόληση με τα γράμματα και χάθηκαν πολλά σημαντικά κείμενα των εικονομάχων, κάτι που στέρησε από εμάς πολύτιμες πληροφορίες για αυτή την περίοδο.

Θετική πλευρά: Μετά το τέλος της εικονομαχίας, κράτος και Εκκλησία συνεργάστηκαν αρμονικά, ενώ η λατρεία των εικόνων έγινε πιο μετρημένη και λιγότερο δεισιδαίμων.

Η αποκατάσταση των εικόνων θεωρείται νίκη του ελληνικού πνεύματος έναντι των ασιατικών επιρροών που ήθελαν να εξαλείψουν τις εικόνες από τη χριστιανική λατρεία.