Είδη Προτάσεων - Βασική Ταξινομία

Οι προτάσεις στα αρχαία ελληνικά χωρίζονται σε κατηγορίες με βάση διαφορετικά κριτήρια. Αυτή η ταξινόμηση θα σε βοηθήσει να καταλαβαίνεις καλύτερα τι διαβάζεις και να μεταφράζεις πιο εύκολα.

Ως προς το περιεχόμενο έχουμε τέσσερα είδη: Οι προτάσεις κρίσεως εκφέρονται με οριστική ή δυνητική ευκτική. Οι προτάσεις επιθυμίας χρησιμοποιούν υποτακτική, προστακτική ή ευχετικές εγκλίσεις. Οι ερωτηματικές διακρίνονται σε κρίσεως και επιθυμίας, καθώς και σε ολικής και μερικής άγνοιας.

Ως προς το ποιόν χωρίζονται απλά σε καταφατικές (χωρίς άρνηση) και αρνητικές (με άρνηση).

Ως προς τους όρους η κατηγοριοποίηση είναι πιο πολύπλοκη: Απλές περιέχουν μόνο υποκείμενο και κατηγόρημα. Σύνθετες έχουν περισσότερους κύριους όρους. Ελλειπτικές τους λείπουν κάποιοι όροι που εννοούνται. Επαυξημένες περιέχουν και δευτερεύοντες όρους (προσδιορισμούς).

💡 Συμβουλή: Ξεκίνα πάντα αναγνωρίζοντας πρώτα τους κύριους όρους (υποκείμενο-κατηγόρημα) και μετά προχώρα στους δευτερεύοντες!

Συμφωνία Ρήματος και Κατηγορούμενου

Η συμφωνία του ρήματος με το υποκείμενο ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες. Όταν έχεις δύο ή περισσότερα υποκείμενα, το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό. Αν είναι στο ίδιο πρόσωπο, το ρήμα παίρνει το αντίστοιχο πρόσωπο στον πληθυντικό.

Όταν τα υποκείμενα είναι σε διαφορετικό πρόσωπο, το ρήμα παίρνει το επικρατέστερο πρόσωπο (1ο > 2ο > 3ο πρόσωπο). Υπάρχουν εξαιρέσεις: κάποιες φορές το ρήμα συμφωνεί με το πλησιέστερο ή σπουδαιότερο υποκείμενο.

Το κατηγορούμενο συμφωνεί διαφορετικά ανάλογα με το τι είναι. Αν είναι επίθετο, συμφωνεί σε γένος, αριθμό και πτώση με το υποκείμενο. Αν είναι ουσιαστικό, συμφωνεί υποχρεωτικά μόνο στην πτώση.

Τα είδη κατηγορουμένου είναι τρία: Απλό (με συνδετικό ρήμα), επιρρηματικό (δηλώνει χρόνο, τρόπο, τόπο, σκοπό) και προληπτικό (ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση).

💡 Προσοχή: Η σύνταξη "κατά το νοούμενο" σημαίνει ότι το ρήμα συμφωνεί με αυτό που εννοούμε, όχι με τη γραμματική μορφή!

Προληπτικό Κατηγορούμενο και Συνδετικά Ρήματα

Το προληπτικό κατηγορούμενο είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία που εξαρτάται κυρίως από ρήματα αύξησης-εξέλιξης. Δεν χρειάζεται συνδετικό ρήμα και μεταφράζεται με "ώστε + μετάφραση του κατηγορούμενου".

Γενική κατηγορηματική είναι ένα ουσιαστικό σε γενική που συνοδεύεται από συνδετικό ρήμα. Δηλώνει κτήση, διαίρεση, ιδιότητα, ύλη και αξία.

Τα κατηγορίες συνδετικών ρημάτων περιλαμβάνουν: Το ρήμα εἰμί και συνώνυμά του, το γίγνομαι και συνώνυμά του, κλητικά παθητικά (καλοῦμαι, ὀνομάζομαι), εκλογής παθητικά (αἱροῦμαι, χειροτονοῦμαι) και δοξαστικά παθητικά (νομίζομαι, δοκῶ).

Στη συνέχεια βρίσκεις χρήσιμες σημειώσεις που θα σε βοηθήσουν στην πράξη: Η γενική του περιεχομένου εξαρτάται μόνο από ουσιαστικά. Οι προσωπικές αντωνυμίες προσδιορίζονται από παραθέσεις.

💡 Σημείωση: Τα ενεργητικά κλητικά, εκλογής και δοξαστικά δέχονται κατηγορούμενο του αντικειμένου - μην το ξεχνάς!

Πρακτικές Συμβουλές για Μετάφραση

Σε αυτή τη σελίδα θα βρεις πολύτιμες συμβουλές που θα σε σώσουν στη μετάφραση. Το σχήμα κατά ζεύγμα συμβαίνει όταν από ένα ρήμα εξαρτώνται περισσότερα αντικείμενα που δεν στέκονται όλα λογικά με αυτό το ρήμα.

Το σχήμα κατά πρόληψη εμφανίζεται όταν το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης το βρίσκεις και ως αντικείμενο της κύριας. Με το γάρ (και κάποιες φορές με το ὡς) εισάγονται κύριες αιτιολογικές προτάσεις.

Σημαντικές μεταφραστικές συμβάσεις: Στις απαρεμφατικές προτάσεις ισχύει αντίστοιχη ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία. Οποιοδήποτε παθητικό ρήμα στο γ΄ ενικό μπορεί να είναι απρόσωπο.

Χρήσιμες εκφράσεις: Οὐκ ἔστιν ὅστις = κανείς, ἔστιν ὅστις = κάποιος, οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ = ο καθένας. Τα ρήματα δοκεῖ και φαίνεται ως απρόσωπα δέχονται δοτική προσωπική.

💡 Βασικός κανόνας: Όταν αναγνωρίσεις ένα συντακτικό σχήμα, σκέψου πρώτα τη λογική του και μετά την κυριολεκτική μετάφραση!

Μετοχές και Ειδικές Συντάξεις

Με ρήμα σε δυνητική ευκτική έχεις συνήθως μετοχές υποθετικές που δέχονται άρνηση μή. Η διάκριση μεταξύ επεξήγησης και παράθεσης είναι σημαντική: η επεξήγηση επεξηγεί τον όρο, η παράθεση δίνει επιπλέον γνώρισμα.

Διάκριση αντικειμένου: Εξωτερικό (υπάρχει εξ αρχής), εσωτερικό του αποτελέσματος (δεν υπάρχει εξ αρχής) και εσωτερικό σύστοιχο (από την ίδια ρίζα με το ρήμα).

Τα κελευστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και απαρέμφατο. Από το ρήμα τυγχάνω εξαρτάται κατηγορηματική μετοχή που μεταφράζεις ως ρήμα.

Αιτιατική απόλυτη μετοχή είναι συνήθως μετοχή απροσώπου ρήματος. Γενική διαιρετική έχεις και με επιρρήματα χρονικά, τοπικά και ποσοτικά.

Χρήσιμα ρήματα: Ἐπιστέλλω = παραγγέλλω, τιμωρούμαι = τιμωρώ, τιμωρῶ = βοηθώ. Ο ιστορικός ενεστώτας έχει σημασία αορίστου ή παρατατικού.

💡 Συμβουλή: Τα ρηματικά επίθετα σε -τός σημαίνουν "μπορεί να" ή "άξιος να" + η σημασία του ρήματος!

Ιδιωματικές Εκφράσεις και Προθέσεις

Αυτή η σελίδα περιέχει πολλές ιδιωματικές εκφράσεις που θα συναντάς συχνά. Το επίθετο ποικίλος όταν αναφέρεται σε λόγια σημαίνει "αινιγματικός". Χρήσιμες εκφράσεις: Ἐκποδὼν = βγαίνω από τη μέση, εὖ ποιῶ = ευεργετώ.

Χρονικές πτώσεις: Γενική του χρόνου (διάρκεια), δοτική του χρόνου (χρονικό σημείο), αιτιατική του χρόνου (χρονική έκταση).

Στον υποθετικό λόγο του μη πραγματικού μπορεί στην απόδοση να έχεις παρατατικό απροσώπου ρήματος χωρίς το δυνητικό ἄν. Παράλλαξη έχεις όταν δύο όροι συνδέονται παρατακτικά και είναι διαφορετικοί ως προς τη μορφή αλλά όμοιοι ως προς τη λειτουργία.

Απαγόρευση εκφέρεται με: μή + προστακτική ενεστώτα, μή + υποτακτική αορίστου, οὐ + οριστική μέλλοντα. Το ὡς χρησιμοποιείται και ως πρόθεση όταν αναφέρεται σε πρόσωπα.

💡 Προσοχή: Το νῦν δέ το βρίσκεις μετά από υποθετικό λόγο μη πραγματικού και σε επαναφέρει στην πραγματικότητα!

Προτάσεις και Μετοχές

Στις εναντιωματικές προτάσεις με καὶ εἰ, καὶ ἂν η παραχώρηση γίνεται προς κάτι μη πραγματικό. Με εἰ καὶ, ἂν καὶ γίνεται προς κάτι πραγματικό. Το καὶ εἰ χρησιμοποιείται με καταφατική απόδοση, το οὐδ' εἰ με αρνητική.

Χρήσιμα ρήματα: Καθορῶ = διακρίνω, ὑπολαμβάνω = θεωρώ, πυνθάνομαι είναι δίπτωτο (αιτιατική + γενική). Με ρήματα ἔχω, κεῖμαι, ἥκω + τροπικό επίρρημα έχεις γενική της αναφοράς.

Οι μετοχές απροσώπων ρημάτων απαντούν σε ουδέτερο γένος. Οι μετοχές δοξαστικών ρημάτων είναι συχνά αιτιολογικές. Μια μετοχή αορίστου με άρνηση που μεταφράζεται "χωρίς να" είναι τροπική.

Ο γνωμικός αόριστος ισοδυναμεί με ενεστώτα και μεταφράζεται με "συνήθως + ενεστώτας". Υποθετική μετοχή έχεις με δυνητικό απαρέμφατο, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και μέλλοντα.

Αντίστροφη έλξη είναι όταν ο προσδιοριζόμενος όρος από αναφορική πρόταση έλκεται από την αναφορική αντωνυμία στην ίδια πτώση.

💡 Μυστικό: Το ἐπεὶ μετά από ισχυρή στίξη ισοδυναμεί με γάρ - χρήσιμο για την κατανόηση!

Σύγκριση και Εμπρόθετοι Προσδιορισμοί

Οι προτάσεις με πρότερον ἤ, ὕστερον ἤ, πρόσθεν ἤ είναι δευτερεύουσες χρονικές. Οι αναφορικοαιτιολογικές προτάσεις μεταφράζονται με αιτιολογικό σύνδεσμο και μετατροπή του αναφορικού σε δεικτική αντωνυμία.

Εμπρόθετοι προσδιορισμοί: Παρὰ + δοτική = εμπρόθετος του ενώπιον, παρὰ + γενική με ενεργητικό = προέλευσης, με παθητικό = ποιητικού αιτίου. Περὶ μηδενὸς ποιοῦμαι = δε θεωρώ σπουδαίο.

Τρόποι εκφοράς β΄ όρου σύγκρισης: Γενική συγκριτική, ἤ + ομοιόπτωτα, ἀντὶ + γενική, πρὸ + γενική, παρὰ + αιτιατική, ἤ πρὸς + αιτιατική, ἤ κατὰ + αιτιατική.

Ασύμμετρη σύγκριση έχεις όταν ο β΄ όρος είναι ισχυρότερος από τον πρώτο. Όταν ο β΄ όρος είναι αριθμητικό, μπορεί να εκφέρεται ομοιόπτωτα με ή χωρίς το ἤ.

Χρονικά επιρρήματα πάλαι, πρώτον, αὐτίκα όταν είναι έναρθρα θεωρούνται πτώσεις του χρόνου, όχι επιρρήματα.

💡 Σημείωση: Κοντά σε συγκριτικό βαθμό η δοτική είναι του ποσού ή μέτρου-διαφοράς!

Αντικείμενα και Απρόσωπα Ρήματα

Τα ρήματα δεῖ, ἐνδεῖ, μέλει, μεταμέλει, μέτεστι χωρίς απαρέμφατο έχουν σύστοιχη έννοια ως υποκείμενο, αντικείμενο σε γενική και δοτική προσωπική του ενεργούντος.

Παθητικά μονόπτωτα ρήματα δεν έχουν αντικείμενο, μπορούν όμως να έχουν σύστοιχο. Δοτική προσωπική κοντά σε μετοχές ἠδομένῳ, ἀχθομένῳ, βουλομένῳ είναι δοτική ηθική.

Ονομαστική απόλυτη μετοχή είναι συντακτική ανακολουθία που μπαίνει στη θέση γενικής απόλυτης ή συνημμένης μετοχής διατηρώντας την επιρρηματική σημασία.

Σχετικά με το αντικείμενο: Παραλείπεται όταν εννοείται από τα συμφραζόμενα, εκφράζει γενική έννοια ή είναι το μοναδικό που μπορεί να πάρει το ρήμα. Το σύστοιχο αντικείμενο παραλείπεται όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό ή πλάγια πτώση.

Παραδείγματα συστοίχου αντικειμένου: Παῖσον διπλά (αντί διπλὴν πληγήν), ὄξυ βοῶ (ουδέτερο ενικού), ἐγράψατο με ἀσεβείας (αντί γραφὴν ἀσεβείας).

💡 Κλειδί: Όταν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση έχει ρήμα σε μέλλοντα, συνήθως είναι αναφορική-τελική!

Σύνταξη Ρημάτων με Πλάγιες Πτώσεις

Αυτή η σελίδα είναι εξαιρετικά πρακτική γιατί σου δείχνει ποια ρήματα συντάσσονται με ποια πτώση.

Ρήματα με αιτιατική: Ωφέλειας-βλάβης (ὀνίνημι, ὠφελῶ, βλάπτω, ἀδικῶ), καταδίωξης-απόδρασης (θηρώ, διώκω, φεύγω), διαφόρων σημασιών (φθάνω, λανθάνω, κελεύω). Επίσης αμετάβατα που γίνονται μεταβατικά (αἰδοῦμαι, φοβοῦμαι, δέδοικα).

Ρήματα με γενική: Μνήμης-λήθης (μιμνήσκομαι, μέμνημαι), φειδούς (φείδομαι), φροντίδας-επιμέλειας (φροντίζω, ἐπιμελοῦμαι), επιθυμίας (ἐπιθυμῶ, ἐρῶ), απόλαυσης (ἀπολαύω), μετοχής (μετέχω), πλησμονής (βρίθω, γέμω), στέρησης (δέω, χρήζω).

Επίσης ρήματα αίσθησης (ἅπτομαι, γεύομαι, ἀκούω για άμεση αντίληψη), απόπειρας (πειρώ), επιτυχίας (τυγχάνω), αποτυχίας (ἁμαρτάνω), έναρξης-λήξης (ἄρχω, παύομαι).

💡 Χρυσός κανόνας: Μάθε αυτές τις κατηγορίες και δεν θα ξανά μπερδευτείς με τις πτώσεις των ρημάτων!