Κλασική εποχή και Αθηναϊκή ηγεμονία

Η νίκη στους περσικούς πολέμους άλλαξε τα πάντα για τους αρχαίους Έλληνες. Απέκτησαν αυτοπεποίθηση και αίσθηση υπεροχής απέναντι στους "βαρβάρους", κάτι που τους οδήγησε σε απίστευτα επιτεύγματα στην πολιτική και τις τέχνες.

Η Συμμαχία της Δήλου (478/7 π.Χ.) ιδρύθηκε επίσημα για να συνεχιστεί η πάλη ενάντια στους Πέρσες. Στην αρχή όλα τα μέλη είχαν ίσα δικαιώματα και πλήρωναν φόρο με πλοία ή χρήματα. Όμως η Αθήνα σταδιακά μετέτρεψε τη συμμαχία σε αυτοκρατορία για δικό της όφελος.

Ο Περικλής διαδέχτηκε τον Κίμωνα και έφερε την ειρήνη με τη Σπάρτη για 30 χρόνια (445 π.Χ.). Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε ως ο "Χρυσούς αιών του Περικλέους" - μια εποχή ακμής που σε πολλά θα αποτελέσει το πρότυπο του δυτικού πολιτισμού.

Σημείωσε: Ο Κίμων ήταν φιλολάκωνας αριστοκράτης, ενώ ο Περικλής δημοκράτης - αυτή η αλλαγή ηγεσίας άλλαξε την πορεία της Αθήνας.

Η εποχή του Περικλή και οι πόροι της Αθήνας

Ο Περικλής ενίσχυσε τη δημοκρατία με πρακτικά μέτρα που έκαναν τη συμμετοχή προσιτή στους φτωχότερους πολίτες. Καθιέρωσε χρηματική αποζημίωση για άρχοντες, βουλευτές και δικαστές, ενώ τα θεωρικά εξασφάλιζαν δωρεάν είσοδο στο θέατρο για όλους.

Η Αθήνα επεκτάθηκε προς τη Δύση με συμμαχίες και αποικίες, ενώ ο Πειραιάς εξελίχθηκε στο κυριότερο εμπορικό λιμάνι της Μεσογείου. Αυτό έφερε τεράστια πλούτη στην πόλη.

Τα έσοδα του αθηναϊκού κράτους προέρχονταν από πολλές πηγές: εκμετάλλευση μεταλλείων, φορολογία (κυρίως έμμεση), φόρο των συμμάχων και έκτακτες εισφορές. Το μετοίκιο ήταν φόρος που πλήρωναν οι ξένοι κάτοικοι.

Ο θεσμός της λειτουργίας ήταν βασικός πόρος - οι πλούσιοι πολίτες κάλυπταν εθελοντικά-υποχρεωτικά στρατιωτικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις. Οι σημαντικότερες ήταν η χορηγία (θεατρικά έργα), η τριηραρχία (συντήρηση πλοίου), η αρχιθεωρία, η εστίαση και η γυμνασιαρχία.

Πρόσεξε: Η Αθήνα δεν είχε άμεση φορολογία - βασιζόταν στην έμμεση και στις "εθελοντικές" συνεισφορές των πλουσίων.

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος και η κρίση της πόλης-κράτους

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος (431-404 π.Χ.) ήταν αναπόφευκτος λόγω των βαθιών διαφορών: φυλετικών (Ίωνες vs Δωριείς), πολιτειακών (δημοκρατία vs ολιγαρχία) και των ηγεμονικών τάσεων της Αθήνας. Τον εξιστόρησαν ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφώντας.

Ο πόλεμος εξελίχθηκε σε τρεις φάσεις: τον Αρχιδάμειο (431-421 π.Χ.), τη Σικελική εκστρατεία (415-413 π.Χ.) και τον Δεκελικό (413-404 π.Χ.). Τελικά η Σπάρτη νίκησε με περσική βοήθεια.

Οι επιπτώσεις ήταν καταστροφικές: υλικές καταστροφές, ηθική διαφθορά, ανάμιξη των Περσών και κυρίως η κρίση της πόλης-κράτους. Τον 4ο αιώνα π.Χ. ακολούθησαν συνεχείς πόλεμοι και κρίσεις.

Η Ανταλκίδειος ειρήνη (386 π.Χ.) παρέδωσε στους Πέρσες τις ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας, ενώ η Θηβαϊκή ηγεμονία μετά τα Λεύκτρα (371 π.Χ.) και τη Μαντίνεια (362 π.Χ.) δεν κατάφερε να φέρει σταθερότητα.

Κλειδί για εξετάσεις: Οι συνεχείς πόλεμοι, οι πολιτικές αναταραχές και η περσική παρέμβαση οδήγησαν στην παρακμή των πόλεων-κρατών.

Η πανελλήνια ιδέα και ο Φίλιππος Β'

Μπροστά στην κρίση, διανοούμενοι όπως ο Ισοκράτης διατύπωσαν την πανελλήνια ιδέα - την ανάγκη ένωσης όλων των Ελλήνων ενάντια στους Πέρσες. Ο Ισοκράτης πρώτα πρότεινε την Αθήνα ως ηγέτιδα, αλλά μετά στράφηκε σε έναν ισχυρό μονάρχη.

Ο Φίλιππος Β' της Μακεδονίας είχε δύο στόχους: να ισχυροποιήσει τη Μακεδονία και να επεκτείνει την εξουσία του. Αντιμετώπισε τους βόρειους εχθρούς, οργάνωσε ισχυρό στρατό με τη μακεδονική φάλαγγα και αξιοποίησε τα χρυσά κοιτάσματα του Παγγαίου.

Σταδιακά κατέκτησε Χαλκιδική, Θράκη, Θεσσαλία και νότια Ελλάδα. Η νίκη στη Χαιρώνεια (338 π.Χ.) εναντίον Θηβαίων και Αθηναίων τον έκανε κυρίαρχο της Ελλάδας.

Στο συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.) όλες οι πόλεις εκτός της Σπάρτης δέχτηκαν την ηγεμονία του. Απαγορεύτηκαν οι εσωτερικοί πόλεμοι και ιδρύθηκε πανελλήνια συμμαχία με στόχο την εκστρατεία κατά των Περσών.

Σκέψου: Ο Δημοσθένης αντιτάχθηκε στον Φίλιππο, ενώ ο Ισοκράτης τον υποστήριξε - ποιος είχε δίκιο;

Ο Μέγας Αλέξανδρος και η πολιτιστική ακμή

Ο Μ. Αλέξανδρος πραγματοποίησε σε έντεκα χρόνια (334-325 π.Χ.) αυτό που κανείς δεν φανταζόταν: κατέκτησε την Ανατολή μέχρι τον Ινδό ποταμό. Οι εκστρατείες του έγιναν σε τρεις φάσεις.

Πρώτη φάση (334-331 π.Χ.): Απελευθέρωσε τις ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας, νίκησε στον Γρανικό και στην Ισσό, κατέκτησε Φοινίκη και Παλαιστίνη. Στην Αίγυπτο ίδρυσε την Αλεξάνδρεια, το μελλοντικό μεγαλύτερο πνευματικό κέντρο της Μεσογείου.

Δεύτερη φάση (331-327 π.Χ.): Μετά τη νίκη στα Γαυγάμηλα προχώρησε στη Μεσοποταμία και κατέκτησε τις ανατολικές επαρχίες της περσικής αυτοκρατορίας.

Τρίτη φάση (327-325 π.Χ.): Η εκστρατεία στην Ινδία έφτασε μέχρι τον Ύφαση, αλλά ο μακεδονικός στρατός αρνήθηκε να συνεχίσει. Ο Αλέξανδρος πέθανε το 323 π.Χ. στη Βαβυλώνα.

Η κλασική εποχή έφερε και απίστευτη πολιτιστική ακμή: τη φιλοσοφία (Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης), το θέατρο (Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης), τη ρητορική και τις τέχνες (Φειδίας, Πραξιτέλης).

Μην ξεχνάς: Ο θάνατος του Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. σηματοδοτεί το τέλος της κλασικής και την αρχή της ελληνιστικής εποχής.