Βασικές έννοιες και η Μεγάλη Ιδέα

Η Μεγάλη Ιδέα ήταν το μεγάλο όνειρο των Ελλήνων του 19ου αιώνα - η δημιουργία ενός μεγάλου ελληνικού κράτους που θα περιελάμβανε όλους τους Έλληνες. Το μικρό κράτος που προέκυψε από την Επανάσταση θεωρούνταν απλώς η αρχή, όχι το τέλος του εθνικού οράματος.

Το ισοζύγιο πληρωμών της Ελλάδας ήταν σχεδόν πάντα αρνητικό - δηλαδή αγοράζαμε από το εξωτερικό πολύ περισσότερα από όσα πουλούσαμε. Αυτό δημιουργούσε συνεχή οικονομικά προβλήματα που μας ακολουθούν ακόμα και σήμερα.

Οι εθνικές γαίες ήταν οι ιδιοκτησίες των Τούρκων που πέρασαν στο ελληνικό κράτος μετά την Επανάσταση. Ήταν τόσο μεγάλες (περίπου 4-5 εκατομμύρια στρέμματα) που αποτέλεσαν το κυριότερο κεφάλαιο του νέου κράτους.

Προσοχή: Οι εθνικές γαίες χρησιμοποιήθηκαν ως εγγύηση για δάνεια από την αρχή - μια τακτική που θα επαναλαμβανόταν στην ελληνική ιστορία.

Η πτώχευση του 1893 και ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος

Το 1893 η Ελλάδα κήρυξε πτώχευση γιατί δεν μπορούσε να πληρώσει τα χρέη της. Αυτό δεν ήταν ασυνήθιστο για φτωχά κράτη, αλλά για την Ελλάδα είχε τεράστιο πολιτικό κόστος.

Τα πράγματα χειροτέρευσαν μετά την ήττα στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Η Ελλάδα έπρεπε να πληρώσει 92 εκατομμύρια δραχμές ως πολεμική αποζημίωση - ένα τεράστιο ποσό για την εποχή.

Έτσι δημιουργήθηκε ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (ΔΟΕ) το 1898. Εκπρόσωποι έξι ευρωπαϊκών δυνάμεων ανέλαβαν τη διαχείριση βασικών ελληνικών εσόδων - από το αλάτι και τα σπίρτα μέχρι τα λιμενικά δικαιώματα του Πειραιά.

Ενδιαφέρον: Ο ΔΟΕ δεν ήταν μόνο "τιμωρία" - λειτούργησε και ως συμβουλευτικό όργανο που βοήθησε στη βελτίωση της ελληνικής οικονομίας.

Ναυτιλία και βιομηχανική ανάπτυξη

Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) έδωσε στα ελληνικά πλοία τη ρωσική προστασία, ανοίγοντας τον δρόμο για τη ραγδαία ανάπτυξη της ελληνικής ναυτιλίας. Αυτή ήταν μια από τις πιο επιτυχημένες ελληνικές οικονομικές δραστηριότητες.

Ένα πρόβλημα που δυσκόλευε την αγροτική ανάπτυξη ήταν τα επάλληλα δικαιώματα επί της γης. Στον οθωμανικό χώρο, διαφορετικά άτομα μπορούσαν να έχουν διαφορετικά δικαιώματα στο ίδιο κομμάτι γης, κάτι που δημιουργούσε σύγχυση στη διανομή των εθνικών γαιών.

Στη βιομηχανία, η γαλλοϊταλική εταιρεία Σερπιέρι-Ρου άρχισε εργασίες στο Λαύριο το 1866, εκμεταλλευόμενη όχι μόνο νέα κοιτάσματα αλλά και τις σκωρίες - τα κατάλοιπα από την αρχαία εξόρυξη που η νέα τεχνολογία μπορούσε να αξιοποιήσει.

Σκέψου: Η επιτυχία του Λαυρίου δείχνει πώς η τεχνολογία μπορεί να κάνει κερδοφόρα ακόμα και "άχρηστα" υλικά.

Το εκδοτικό δικαίωμα της Εθνικής Τράπεζας - δηλαδή η δυνατότητα να εκδίδει χαρτονομίσματα - ήταν η κύρια πηγή εσόδων της μέχρι να ιδρυθεί η Τράπεζα της Ελλάδος.