Βασικές Έννοιες

Αυτή η σελίδα περιλαμβάνει μόνο τους τίτλους των βασικών κατηγοριών που θα συναντήσεις στην ύλη. Οι Κεντρικές Δυνάμεις και οι Συμμαχικές Δυνάμεις αναφέρονται στις δύο μεγάλες συμμαχίες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι Ουδέτερες Χώρες ήταν εκείνες που παρέμειναν εκτός πολέμου. Αυτοί οι όροι θα επανέλθουν συχνά στις εξετάσεις σου!

Συμβουλή: Θυμήσου ότι η Ελλάδα αρχικά ήταν ουδέτερη αλλά τελικά μπήκε στη μεριά των Συμμάχων με τον Βενιζέλο.

Οικονομικοί Όροι - Μέρος Α'

Η Μεγάλη Ιδέα ήταν το εθνικό όραμα που διαμόρφωσε την ελληνική πολιτική για έναν αιώνα. Διατυπώθηκε το 1844 από τον Κωλέττη και στόχευε στην απελευθέρωση όλων των ελληνικών περιοχών από την οθωμανική κατοχή. Τελείωσε οριστικά με την Μικρασιατική καταστροφή το 1922.

Το ισοζύγιο πληρωμών είναι απλά η σχέση μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών μιας χώρας. Η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) επέτρεπε στα ελληνικά πλοία να προστατεύονται από τη Ρωσία, ενισχύοντας το ελληνικό εμπόριο.

Οι εθνικές γαίες ήταν οι οθωμανικές ιδιοκτησίες που πέρασαν στο ελληνικό κράτος μετά την επανάσταση - περίπου 4-5 εκατομμύρια στρέμματα που χρησιμοποιήθηκαν για δάνεια και έσοδα.

Σημείωση: Η Μεγάλη Ιδέα επηρέασε την ελληνική πολιτική για 100 χρόνια - από το 1821 μέχρι το 1922!

Οικονομικοί Όροι - Μέρος Β'

Τα επάλληλα δικαιώματα επί της γης σημαίνουν ότι διαφορετικά άτομα ή φορείς είχαν ταυτόχρονα δικαιώματα στο ίδιο κομμάτι γης. Η Σερπιέρι-Ρου ήταν γαλλοϊταλική εταιρεία που από το 1866 εξόρυσσε μετάλλευμα στο Λαύριο, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη.

Το εκδοτικό δικαίωμα έδινε στην Εθνική Τράπεζα το μονοπώλιο έκδοσης χαρτονομισμάτων - ήταν η κύρια πηγή εσόδων της. Η πτώχευση του 1893 σήμαινε ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να πληρώσει τα χρέη της.

Μετά την πτώχευση και την ήττα του 1897, εγκαταστάθηκε ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (Δ.Ο.Ε). Έξι ευρωπαϊκές δυνάμεις ανέλαβαν τη διαχείριση βασικών ελληνικών εσόδων όπως μονοπώλια, φόρους και λιμενικά δικαιώματα.

Προσοχή: Η πτώχευση του 1893 και ο Δ.Ο.Ε. δείχνουν πόσο αδύναμη ήταν η ελληνική οικονομία στα τέλη του 19ου αιώνα!

Οικονομικοί Όροι - Μέρος Γ'

Η αγροτική μεταρρύθμιση περιλάμβανε την κατάργηση των μεγάλων κτημάτων και τη δημιουργία μικρών οικογενειακών αγροκτημάτων. Η Φεντερασιόν ήταν η μεγάλη εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης που διέδιδε σοσιαλιστικές ιδέες.

Η ΓΣΕΕ (Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος) ιδρύθηκε προς το τέλος του πολέμου και περιλάμβανε το ΣΕΚΕ (Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος), που αργότερα έγινε ΚΚΕ.

Ο βενιζελισμός ήταν η πολιτική αντίληψη του Βενιζέλου (1910-1922) που έβλεπε το ελληνικό κράτος ως μοχλό ανάπτυξης του ελληνισμού με στόχο τον εκσυγχρονισμό και την ενσωμάτωση των εκτός συνόρων Ελλήνων.

Κλειδί: Ο βενιζελισμός δεν ήταν απλώς πολιτική - ήταν ολόκληρη φιλοσοφία για το μέλλον της Ελλάδας!

Οικονομικοί Όροι - Μέρος Δ'

Ο ιδιόμορφος δανεισμός των Συμμάχων στην Ελλάδα το 1917 ήταν "θεωρητικός" - τα χρήματα δεν δόθηκαν πραγματικά αλλά χρησιμοποιήθηκαν ως κάλυμμα για έκδοση χαρτονομίσματος.

Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος (1922) ήταν ένα έξυπνο τέχνασμα: το αριστερό μισό κυκλοφορούσε στο 50% της αξίας του, ενώ το δεξιό ανταλλάχθηκε με κρατικές ομολογίες. Έτσι το κράτος απέκτησε 1,2 δισ. δραχμές!

Η ΟΥΛΕΝ (αμερικανική εταιρεία) έλυσε το πρόβλημα της ύδρευσης της Αθήνας με το φράγμα του Μαραθώνα. Η ΠΑΟΥΕΡ (βρετανική) εγκατέστησε ηλεκτρικό ρεύμα και σύγχρονες συγκοινωνίες.

Το κλήρινγκ ήταν μέθοδος εμπορίου χωρίς συνάλλαγμα - οι χώρες ανταλλάσσαν απευθείας προϊόντα ίσης αξίας.

Ενδιαφέρον: Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος ήταν τόσο επιτυχημένη που επαναλήφθηκε το 1926!

Πολιτικά Κόμματα - Μέρος Α'

Ο Γενικός Οργανισμός της Πελοποννήσου ήταν η προσπάθεια του Υψηλάντη να συγκεντρώσει την εξουσία, αλλά οι πρόκριτοι τον αντιστάθηκαν. Το Προσωρινό Πολίτευμα της Επιδαύρου (1822) ήταν το πρώτο σύνταγμα της επανάστασης που έδωσε λύση στο πρόβλημα ηγεσίας.

Στη Β' Εθνοσυνέλευση του Άστρους (1823) συγκροτήθηκαν δύο κόμματα: των προκρίτων και των κλεφτοκαπεταναίων. Οι πρόκριτοι κέρδισαν την εξουσία, υποστηρίζοντας ότι ξέρουν πολιτικούς χειρισμούς.

Το Πανελλήνιον (1828) ήταν συμβουλευτικό όργανο του Καποδίστρια με εκπροσώπους και των τριών παρατάξεων. Η Επανάσταση του 1862 έφερε την πτώση του Όθωνα, με συμμετοχή αξιωματικών και άνεργων πτυχιούχων.

Σημαντικό: Τα πρώτα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας γεννήθηκαν από τις διαμάχες της Επανάστασης!

Πολιτικά Κόμματα - Μέρος Β'

Στην Εθνοσυνέλευση 1862-64 διαμορφώθηκαν τέσσερις παρατάξεις. Οι Πεδινοί (με ηγέτη τον Βούλγαρη) υπονόμευαν τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς και είχαν υποστήριξη από άνεργους πτυχιούχους. Οι Ορεινοί (Γρίβας, Κανάρης) αντιστάθηκαν στους Πεδινούς.

Το Εθνικό Κομιτάτο (Δεληγιώργης) υποστήριζε εκσυγχρονισμό και κοινοβουλευτισμό. Οι Εκλεκτικοί ήταν μετριοπαθείς που προσπαθούσαν να μεσολαβούν.

Η αρχή της δεδηλωμένης (1875) ήταν ιδέα του Τρικούπη: ο βασιλιάς να αναθέτει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης μόνο σε πολιτικό με πλειοψηφία στη Βουλή. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία δύο μεγάλων κομμάτων.

Κλειδί: Η αρχή της δεδηλωμένης άλλαξε το πολιτικό τοπίο της Ελλάδας και δημιούργησε σταθερότερες κυβερνήσεις!

Πολιτικά Κόμματα - Μέρος Γ'

Οι Ιάπωνες (1906) με ηγέτη τον Γούναρη κριτίκαραν την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να προσαρμοστεί στις εξελίξεις, αλλά διαλύθηκαν το 1908.

Το Κίνημα στο Γουδί (15 Αυγούστου 1909) οργάνωσε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος με αιτήματα μεταρρυθμίσεων στο στρατό, τη διοίκηση και την εκπαίδευση. Δεν εγκαθίδρυσε δικτατορία αλλά εργάστηκε μέσω της Βουλής.

Η Ανόρθωση ήταν το γενικό πολιτικό σύνθημα του 1910 που ζητούσε την υλοποίηση των αιτημάτων των συντεχνιών και την παροχή γης στους ακτήμονες.

Το Ραλλικό κόμμα ήταν αδιάλλακτα αντιβενιζελικό, κατά του εκσυγχρονισμού, και απευθυνόταν στα κατώτερα στρώματα και μικροκαλλιεργητές.

Προσοχή: Το κίνημα στο Γουδί σηματοδότησε μια νέα εποχή στην ελληνική πολιτική - την άνοδο του Βενιζέλου!

Πολιτικά Κόμματα - Μέρος Δ'

Το Εθνικό Κόμμα του Μαυρομιχάλη ήταν παρόμοιο με το Ραλλικό και υποστήριζε την "Ανόρθωση". Το κόμμα του Θεοτόκη ήταν πιο μετριοπαθές και είχε τη μεγαλύτερη εκλογική βάση των αντιβενιζελικών.

Η Κοινωνιολογική Εταιρεία ήταν η σοβαρότερη σοσιαλιστική ομάδα που επιζητούσε ισότητα ευκαιριών και κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής με συνταγματική μεταβολή.

Το Λαϊκό Κόμμα (1910) με αρχηγό τον Παπαναστασίου στόχευε στην αναμόρφωση του πολιτικού συστήματος και την κοινωνική δικαιοσύνη. Παρείχε κριτική υποστήριξη στους Φιλελευθέρους.

Σημείωση: Οι σοσιαλιστικές ιδέες άρχισαν να εισχωρούν στην Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα!

Πολιτικά Κόμματα - Μέρος Ε' και Κρητικό

Το ΣΕΚΕ (1918) υποστήριζε δημοκρατία, εκλογικό δικαίωμα στις γυναίκες και εθνικοποίηση μεγάλων πλουτοπαραγωγικών πηγών. Από το 1924 έγινε ΚΚΕ. Η δίκη των έξι (1922) κατέληξε στην εκτέλεση πέντε αντιβενιζελικών πολιτικών για "εσχάτη προδοσία".

Η Κρητική Πολιτεία ξεκίνησε τον Δεκέμβριο 1898 μετά την αναχώρηση των ξένων ναυάρχων. Μια 16μελής επιτροπή (12 χριστιανοί, 4 μουσουλμάνοι) εκπόνησε το κρητικό σύνταγμα.

Στις πρώτες εκλογές εκλέχθηκαν 138 χριστιανοί και 50 μουσουλμάνοι πληρεξούσιοι. Το Σύνταγμα της Κρητικής Πολιτείας (1899) βασίστηκε στο ελληνικό σύνταγμα της εποχής.

Ενδιαφέρον: Η Κρητική Πολιτεία ήταν ένα πρωτοποριακό πολιτικό πείραμα με συμμετοχή χριστιανών και μουσουλμάνων!