Α΄ κλίση

Η πρώτη κλίση περιλαμβάνει ουσιαστικά που τελειώνουν σε -a και έχουν γενική ενικού σε -ae. Τα περισσότερα είναι θηλυκά, αλλά προσοχή - υπάρχουν και μερικά αρσενικά!

Αρσενικά είναι όσα δείχνουν ανδρικά ονόματα (Caligula), έθνη (Belgae), ανδρικά επαγγέλματα (poeta = ποιητής, nauta = ναύτης) και ονόματα ποταμών. Επίσης το incola (κάτοικος).

Το βασικό παράδειγμα είναι η λέξη terra (γη). Προσοχή στις καταλήξεις: ονομαστική terra, γενική terrae, δοτική terrae, αιτιατική terram, κλητική terra, αφαιρετική terra.

Σημαντικό: Μερικές λέξεις αλλάζουν σημασία στον πληθυντικό! Για παράδειγμα, copia = αφθονία, αλλά copiae = στρατιωτικές δυνάμεις.

Ελληνικά κύρια ονόματα

Τα ελληνικά κύρια ονόματα στην Α΄ κλίση κλίνονται λίγο διαφορετικά γιατί διατήρησαν χαρακτηριστικά από την αρχαία ελληνική. Τα κυριότερα είναι: Perses, Cassiope, Andromeda, Nympha.

Η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι έχουν εναλλακτικές καταλήξεις σε μερικές πτώσεις. Για παράδειγμα, το Andromeda μπορεί να έχει αιτιατική Andromedam ή Andromeden ή ακόμα και Andromedan.

Δεν χρειάζεται να τα απομνημονεύσεις όλα - απλώς να ξέρεις ότι υπάρχουν αυτές οι παραλλαγές όταν τα συναντάς σε κείμενα.

Συμβουλή: Όταν βλέπεις ελληνικό όνομα, περίμενε πιθανές ανωμαλίες στην κλίση!

Β΄ κλίση - Αρσενικά και ουδέτερα

Η δεύτερη κλίση περιλαμβάνει αρσενικά σε -us και -er, και ουδέτερα σε -um. Όλα έχουν γενική ενικού σε -i. Τα περισσότερα σε -us και -er είναι αρσενικά, εκτός από το ficus (συκιά) που είναι θηλυκό.

Τα αρσενικά σε -er χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: όσα χάνουν το -e- (όπως liber → libri) και όσα το διατηρούν (όπως puer → pueri). Πρέπει να τα μάθεις έναν προς έναν!

Τα ουδέτερα έχουν πάντα ίδια ονομαστική και αιτιατική (bellum στον ενικό, bella στον πληθυντικό). Αυτός είναι βασικός κανόνας για όλα τα ουδέτερα στα λατινικά.

Προσοχή: Το vir (άνδρας) κλίνεται σαν το puer, παρόλο που τελειώνει σε -ir!

Παρατηρήσεις Β΄ κλίσης

Το deus (θεός) έχει ιδιαίτερη κλίση με πολλές εναλλακτικές μορφές. Στον πληθυντικό μπορεί να είναι dei, dii ή di - και οι τρεις μορφές είναι σωστές.

Τα ονόματα σε -ius και -ium συχνά συναιρούν τη γενική τους. Δηλαδή το filius μπορεί να κάνει γενική filii ή fili (πιο σύντομα). Τα κύρια ονόματα σε -ius κάνουν κλητική σε -i αντί για -ie.

Στα νομίσματα η γενική πληθυντικού τελειώνει σε -um αντί για -orum. Για παράδειγμα: sestertius → γενική πληθυντικού sestertium.

Χρήσιμο tip: Όταν βλέπεις -ius, σκέψου αν μπορεί να έχει συνηρημένη γενική!

Τα ελληνικά κύρια ονόματα όπως Cepheus και Perseus διατηρούν μερικές ελληνικές καταλήξεις εναλλακτικά με τις λατινικές.

Γ΄ κλίση - Αρσενικά και θηλυκά

Η τρίτη κλίση είναι η πιο σύνθετη γιατί περιλαμβάνει ονόματα με πολλές διαφορετικές καταλήξεις. Το κλειδί είναι να μαθαίνεις κάθε ουσιαστικό με τη γενική του γιατί από εκεί βρίσκεις το θέμα.

Αρσενικά και θηλυκά έχουν τις ίδιες καταλήξεις. Τα παραδείγματα victor, miles, urbs, hostis, sedes δείχνουν διαφορετικούς τρόπους σχηματισμού του θέματος.

Για να κλίνεις οποιοδήποτε τριτόκλιτο: βρες τη γενική ενικού, αφαίρεσε το -is και έχεις το θέμα. Μετά προσθέτεις τις καταλήξεις της κλίσης.

Μυστικό επιτυχίας: Μάθε πάντα το ουσιαστικό με τη γενική του - π.χ. miles, militis!

Γ΄ κλίση - Ουδέτερα και ιδιαιτερότητες

Τα ουδέτερα της Γ΄ κλίσης ακολουθούν τον γενικό κανόνα: ίδια ονομαστική και αιτιατική. Παραδείγματα: corpus → corpora, nomen → nomina.

Σημαντικές ιδιαιτερότητες: Τα pater και mater συγκόπτουν το -e- στις άλλες πτώσεις (pater → patris). Τα turris, vis κάνουν αιτιατική σε -im και αφαιρετική σε -i.

Η γενική πληθυντικού είναι δύσκολη! Σχηματίζεται σε -ium όταν: α) το ουσιαστικό είναι ισοσύλλαβο (hostis, hostis), β) το θέμα τελειώνει σε δύο σύμφωνα (urbs → urb-ium), γ) είναι εθνικό σε -is.

Προσοχή: Μερικά ουσιαστικά έχουν δύο επιλογές για τη γενική πληθυντικού - και οι δύο είναι σωστές!

Ανώμαλα ουσιαστικά Γ΄ κλίσης

Μερικά ουσιαστικά της Γ΄ κλίσης είναι ανώμαλα και πρέπει να τα μάθεις ξεχωριστά. Τα κυριότερα είναι: vis (δύναμη), caro (κρέας), senex (γέρος), bos (βόδι).

Το vis είναι το πιο περίεργο - δεν έχει γενική, δοτική και κλητική ενικού! Στον ενικό έχει μόνο ονομαστική vis, αιτιατική vim και αφαιρετική vi.

Το bos στον πληθυντικό κάνει γενική boum ή bovum και δοτική/αφαιρετική bubus ή bobus. Και οι δύο μορφές είναι αποδεκτές.

Συμβουλή: Αυτά τα ανώμαλα ουσιαστικά είναι συχνά σε εξετάσεις - αξίζει να τα μάθεις καλά!

Δ΄ κλίση

Η τέταρτη κλίση περιλαμβάνει ουσιαστικά σε -us (αρσενικά και θηλυκά) και σε -u (ουδέτερα). Γενική ενικού -us για όλα. Τα περισσότερα είναι αρσενικά - θηλυκά μόνο τα domus (σπίτι) και ficus (συκιά).

Η δοτική ενικού μπορεί να σχηματιστεί με δύο τρόπους: -ui ή -u. Και οι δύο είναι σωστοί, αλλά τα ουδέτερα προτιμούν το -u.

Το domus είναι ιδιαίτερο γιατί "δανείζεται" μερικές καταλήξεις από τη Β΄ κλίση. Έτσι μπορεί να κάνει γενική domi (σαν Β΄ κλίση) ή domus (σαν Δ΄ κλίση).

Σημαντικό: Στη Δ΄ κλίση ονομαστική και κλητική είναι πάντα ίδιες!

Δ΄ κλίση - Το ficus

Το ficus (συκιά/σύκο) είναι ακόμα πιο περίεργο από το domus! Μπορεί να κλίνεται και σαν Δ΄ κλίση και σαν Β΄ κλίση, ανάλογα με την πτώση.

Από τη Δ΄ κλίση έχει μόνο τους τύπους που τελειώνουν σε -us και -u (ονομαστική, κλητική ενικού και πληθυντικού, αφαιρετική ενικού).

Από τη Β΄ κλίση έχει όλες τις άλλες πτώσεις. Έτσι κάνει γενική fici (όχι ficus), δοτική fico (όχι ficui), αιτιατική ficum (όχι ficum).

Πρακτική συμβουλή: Στην πράξη, απλώς θυμήσου ότι το ficus "αλλάζει γνώμη" ανάλογα με την πτώση!

Ε΄ κλίση

Η πέμπτη κλίση περιλαμβάνει ουσιαστικά σε -es με γενική -ei. Στα σχολικά κείμενα το μόνο αρσενικό είναι το dies (ημέρα) - τα υπόλοιπα είναι θηλυκά.

Πλήρη πληθυντικό έχουν μόνο δύο ουσιαστικά: το res (πράγμα) και το dies (ημέρα). Όλα τα άλλα έχουν ελλιπή πληθυντικό ή καθόλου.

Τα acies, facies, species, spes έχουν μόνο ονομαστική, αιτιατική και κλητική πληθυντικού. Το fides (πίστη) δεν έχει καθόλου πληθυντικό.

Για να θυμάσαι: Η Ε΄ κλίση είναι η πιο "φτωχή" σε ουσιαστικά - λίγα λόγια, καλά λόγια!