ΑΟΘ Κεφάλαιο 1: Αναλυτικός Οδηγός

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη

Κάθε κοινωνία πρέπει να απαντήσει σε τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα. Πρώτον, ποια προϊόντα θα παράγει και σε ποιες ποσότητες - θα επενδύσει περισσότερο στα τρόφιμα ή στην τεχνολογία; Δεύτερον, με ποιον τρόπο θα τα παράγει - θα χρησιμοποιήσει περισσότερους εργάτες ή μηχανές;

Τρίτον, πώς θα διανείμει αυτά που παράγει στα μέλη της - ποιος θα πάρει τι και γιατί; Τέταρτον, πώς θα αυξήσει την παραγωγή της για να αναπτυχθεί οικονομικά. Αυτά τα ερωτήματα αφορούν από τον μοναχικό Ροβινσώνα Κρούσο μέχρι τις πολύπλοκες σύγχρονες κοινωνίες.

Σκέψου: Ακόμα και στη δική σου οικογένεια παίρνετε τέτοιες αποφάσεις - τι θα φάτε, πώς θα το μαγειρέψετε, ποιος θα το φάει!

Η Οικονομία του Ροβινσώνα Κρούσου

Ο Ροβινσώνας Κρούσος αντιμετωπίζει όλα τα οικονομικά προβλήματα μόνος του. Πρέπει να αποφασίσει αν θα συλλέξει καρπούς, θα ψαρέψει ή θα κυνηγήσει - δηλαδή τι και πόσα προϊόντα θα παράγει. Στη συνέχεια, αν θέλει να φτιάξει καλύβα, πρέπει να επιλέξει υλικά και τεχνική - πώς θα την παράγει.

Το τρίτο ερώτημα της διανομής δεν έχει νόημα αφού είναι μόνος. Όμως το τέταρτο ερώτημα της οικονομικής ανάπτυξης είναι κρίσιμο - πώς θα φτιάξει εργαλεία για να αυξήσει την παραγωγή του;

Η διαφορά από τις σύγχρονες οικονομίες είναι ότι όλες οι αποφάσεις παίρνονται από ένα άτομο, ενώ σήμερα εκατομμύρια άτομα παίρνουν ταυτόχρονα τις δικές τους αποφάσεις.

Σημείωση: Οι οικονομικές αποφάσεις στη σύγχρονη κοινωνία προκύπτουν από πολύπλοκους μηχανισμούς συνεργασίας εκατομμυρίων ανθρώπων!

Οι Ανάγκες και οι Ιδιότητές τους

Οι οικονομικές ανάγκες είναι εκείνες που ικανοποιούνται με οικονομικά αγαθά και έχουν τρεις βασικές ιδιότητες. Πρώτα, εξελίσσονται - η θέρμανση πήγε από τη φωτιά στα σύγχρονα κλιματιστικά. Δεύτερα, πολλαπλασιάζονται - δημιουργούνται συνεχώς νέες ανάγκες όπως η τηλεόραση που δεν υπήρχε πριν το 1965.

Οι κύριοι λόγοι για την εξέλιξη και τον πολλαπλασιασμό είναι η τεχνολογία (νέα προϊόντα), η μίμηση (αντιγράφουμε τους άλλους), η συνήθεια (συνηθίζουμε κάτι και γίνεται ανάγκη) και η διαφήμιση (μας πείθει να θέλουμε περισσότερα).

Τρίτον, οι ανάγκες υπόκεινται σε προσωρινό κορεσμό. Ενώ συνολικά είναι απεριόριστες, κάθε μία ξεχωριστά μπορεί να ικανοποιηθεί προσωρινά - όταν διψάς, μετά από λίγο νερό σταματάς να διψάς για λίγο.

Προσοχή: Η ταχύτητα κορεσμού διαφέρει από άτομο σε άτομο - κάποιοι χορταίνουν γρήγορα, άλλοι όχι!

Τα Οικονομικά Αγαθά

Διακρίνουμε τα ελεύθερα αγαθά (αέρας, ήλιος) που βρίσκονται ελεύθερα στη φύση από τα οικονομικά αγαθά που μας ενδιαφέρουν. Τα οικονομικά αγαθά παράγονται με ανθρώπινη προσπάθεια και βρίσκονται σε περιορισμένες ποσότητες σε σχέση με τις ανάγκες.

Υλικά και άυλα αγαθά: Τα υλικά μπορείς να τα πιάσεις (ρούχα, τραπέζι), τα άυλα όχι (μουσική, υπηρεσίες). Διαρκή και καταναλωτά: Τα διαρκή χρησιμοποιούνται πολλές φορές (έπιπλα), τα καταναλωτά μόνο μία φορά (τρόφιμα).

Κεφαλαιουχικά και καταναλωτικά: Τα κεφαλαιουχικά χρησιμοποιούνται για να παράγουν άλλα αγαθά (μηχανήματα εργοστασίου), τα καταναλωτικά για άμεση ικανοποίηση αναγκών (το στερεοφωνικό του σπιτιού σου).

Το ίδιο αγαθό μπορεί να ανήκει σε πολλές κατηγορίες ταυτόχρονα. Το μολύβι του μαθητή είναι καταναλωτικό, του αρχιτέκτονα κεφαλαιουχικό!

Χρήσιμη συμβουλή: Για να καταλάβεις σε ποια κατηγορία ανήκει ένα αγαθό, ρώτα τον εαυτό σου "για τι χρησιμοποιείται;"

Η Αγορά και οι Κοινωνικοί Θεσμοί

Η αγορά δεν είναι μόνο ο φυσικός χώρος - περιλαμβάνει όλα τα μέσα επικοινωνίας που επιτρέπουν αγοραπωλησίες (τηλέφωνο, email, fax). Από τη λαϊκή αγορά της γειτονιάς μέχρι το χρηματιστήριο, όλα είναι αγορές.

Τέσσερις βασικοί κοινωνικοί θεσμοί κάνουν την οικονομία να λειτουργεί. Το νοικοκυριό αποφασίζει πόσα θα καταναλώσει και θα αποταμιεύσει, τι προϊόντα θα αγοράσει και πότε θα ξοδέψει τις αποταμιεύσεις. Στόχος του: όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ικανοποίηση με το δεδομένο εισόδημα.

Η επιχείρηση αποφασίζει τι, πού, πόσο και πώς θα παράγει, καθώς και σε ποια τιμή θα πουλάει. Στόχος της: μεγιστοποίηση του κέρδους. Τα εργατικά σωματεία προωθούν τα συμφέροντα των εργαζομένων, ενώ το κράτος επιδιώκει οικονομική ευημερία και κοινωνική ισορροπία.

Ενδιαφέρον γεγονός: Οι αγορές παίρνουν συχνά το όνομά τους από το προϊόν τους - ιχθυαγορά για ψάρια, λαχαναγορά για λαχανικά!

Οι Συντελεστές Παραγωγής

Κάθε προϊόν είναι αποτέλεσμα παραγωγικής διαδικασίας που μετασχηματίζει την ύλη σε χρήσιμη μορφή. Οι τρεις συντελεστές παραγωγής είναι απαραίτητοι για κάθε παραγωγή.

Εργασία: Η σωματική και πνευματική προσπάθεια για παραγωγή προϊόντων. Περιλαμβάνει και το ανθρώπινο κεφάλαιο - τις γνώσεις και ικανότητες που αποκτά κάποιος με μόρφωση και εμπειρία. Ο γιατρός αποκτά ανθρώπινο κεφάλαιο στην Ιατρική, ο υδραυλικός από την εμπειρία του.

Έδαφος (γη): Η γεωγραφική έκταση, το υπέδαφος, οι φυσικοί πόροι και οι ιδιότητες του εδάφους που βοηθούν την παραγωγή. Κεφάλαιο: Όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται για να παράγουν άλλα προϊόντα - μηχανήματα, κτίρια, εργαλεία.

Πολλοί θεωρούν την επιχειρηματικότητα τέταρτο συντελεστή - την ικανότητα να διαβλέπεις κέρδος και να συνδυάζεις τους άλλους τρεις συντελεστές.

Σημαντική διευκρίνιση: Τα στοιχεία γίνονται συντελεστές παραγωγής μόνο όταν πραγματικά χρησιμοποιούνται στην παραγωγή!

Το Κύριο Οικονομικό Πρόβλημα

Το πιο βασικό οικονομικό πρόβλημα από το οποίο προέρχονται όλα τα άλλα είναι απλό: οι άνθρωποι έχουν απεριόριστες ανάγκες αλλά περιορισμένους πόρους για να τις ικανοποιήσουν. Με άλλα λόγια, τα αγαθά βρίσκονται σε σχετική έλλειψη.

Οι παραγωγικοί συντελεστές θεωρούνται δεδομένοι σε κάθε χρονική περίοδο - δεν μπορούμε να αλλάξουμε αμέσως την ποσότητα εργασίας, κεφαλαίου ή γης που έχουμε στη διάθεσή μας. Αυτή η στενότητα αγαθών κάνει τους ανθρώπους να προσπαθούν να την ξεπεράσουν με οργανωμένη δραστηριότητα, ανάπτυξη τεχνολογίας και εξεύρεση νέων πόρων.

Το πρόβλημα αυτό είναι μόνιμο και καθολικό - αφορά κάθε κοινωνία σε κάθε εποχή. Ακόμα και οι πλουσιότερες χώρες αντιμετωπίζουν τη σχετική έλλειψη αγαθών σε σχέση με τις ανάγκες των πολιτών τους.

Στοχασμός: Φαντάσου πώς θα ήταν η κοινωνία αν ζούσαμε σε απόλυτη αφθονία χωρίς να χρειαζόμαστε παραγωγή!