Βασικές έννοιες και ο ρόλος του ΟΗΕ

Όλα ξεκινούν από την ανθρώπινη αξιοπρέπεια - την αξία που έχει κάθε άνθρωπος ως μοναδικό πλάσμα. Αυτή η αξιοπρέπεια είναι η βάση όλων των δικαιωμάτων σου και σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να σε χρησιμοποιήσει σαν αντικείμενο.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι οι τεκμηριωμένες αξιώσεις που έχεις ως άνθρωπος για να αναπτύξεις την προσωπικότητά σου και να επιδιώξεις την ευτυχία. Η ισότητα εγγυάται ότι θα έχεις ίση αντιμετώπιση από το κράτος, ανεξάρτητα από το ποιος είσαι.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1945, δημιουργήθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών για να διαφυλάξει την ειρήνη και να προστατεύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως. Ο ΟΗΕ στέλνει ανθρωπιστική βοήθεια και ειρηνευτικές δυνάμεις όπου χρειάζεται.

Πρόσεχε: Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι απόλυτη - δεν μπορεί να διαπραγματευτεί ή να παραβιαστεί για κανέναν λόγο.

Τα συγκεκριμένα δικαιώματά σου

Η Οικουμενική Διακήρυξη περιλαμβάνει δικαιώματα που αφορούν άμεσα τη ζωή σου. Έχεις δικαίωμα στην ίση προστασία από το νόμο και την απαγόρευση αυθαίρετης σύλληψης. Μπορείς να κινείσαι ελεύθερα, να παντρευτείς και να δημιουργήσεις οικογένεια.

Στον τομέα της εργασίας, έχεις δικαίωμα στην ελεύθερη επιλογή επαγγέλματος και ίση αμοιβή για ίση εργασία. Επίσης, δικαιούσαι κοινωνική ασφάλιση και ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο που διασφαλίζει την υγεία σου.

Η ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας σου εγγυάται το δικαίωμα να πιστεύεις ό,τι θέλεις. Μπορείς να εκφράζεις τη γνώμη σου, να συμμετέχεις σε ειρηνικές συγκεντρώσεις και στη διακυβέρνηση της χώρας σου.

Σκέψου το: Κάθε μέρα χρησιμοποιείς αυτά τα δικαιώματα - από το να πηγαίνεις σχολείο μέχρι το να εκφράζεις την άποψή σου στα social media.

Παραβιάσεις δικαιωμάτων σήμερα

Δυστυχώς, τα ανθρώπινα δικαιώματα παραβιάζονται καθημερινά παγκοσμίως. Στις υπανάπτυκτες χώρες βλέπουμε ακραίες καταστάσεις: καταφύγια, ασιτία, έλλειψη καθαρού νερού και βασικών υπηρεσιών υγείας. Παιδιά αναγκάζονται να εργάζονται, ενώ η δουλεμπορία και η εμπορία ανθρώπων συνεχίζονται.

Ακόμα και στις ανεπτυγμένες χώρες όπως η Ελλάδα, υπάρχουν προβλήματα. Χιλιάδες άνθρωποι ζουν σε συνθήκες φτώχειας (ο "τέταρτος κόσμος"), ενώ οι μετανάστες αντιμετωπίζουν εξαθλίωση. Ο ρατσισμός, η ανεργία και η καταστροφή του περιβάλλοντος αποτελούν σοβαρές παραβιάσεις.

Βασανιστήρια, πολέμους, γενοκτονίες και κρατική βία από ολοκληρωτικά καθεστώτα συναντάμε ακόμα στον 21ο αιώνα.

Προσοχή: Οι παραβιάσεις δεν είναι μόνο "μακρινό" πρόβλημα - συμβαίνουν και κοντά μας.

Γιατί παραβιάζονται τα δικαιώματα;

Οι αιτίες των παραβιάσεων είναι πολύπλοκες. Στον υπανάπτυκτο κόσμο, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και η οικονομική εξάρτηση από πλούσιες χώρες δημιουργούν φαύλο κύκλο. Η αμάθεια και η έλλειψη πληροφόρησης κάνουν τους πολίτες να μην αντιδρούν.

Στα ανεπτυγμένα κράτη, η άναρχη παγκοσμιοποίηση και το νεοφιλελεύθερο μοντέλο προκαλούν ανισότητες. Όταν το κέρδος γίνεται σημαντικότερο από τον άνθρωπο, τα δικαιώματα παραβιάζονται.

Η κρίση αξιών και ο αμοραλισμός οδηγούν τους ισχυρούς να εκμεταλλεύονται τους αδύναμους. Η αστικοποίηση και οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής μας κάνουν αδιάφορους στον πόνο των άλλων.

Η αδυναμία των πολιτικών να λύσουν τα προβλήματα και η υποχώρηση του κράτους πρόνοιας επιδεινώνουν την κατάσταση.

Σκέψου το: Πόσες φορές αδιαφορούμε για παραβιάσεις που βλέπουμε στα μέσα επειδή "δεν μας αφορούν άμεσα";

Προστασία και εκπαίδευση στα δικαιώματα

Η ανθρωπιστική παιδεία είναι το κλειδί για την προστασία των δικαιωμάτων. Όταν καλλιεργείς ηθικά και πνευματικά, αναπτύσσεις συνείδηση και αναλαμβάνεις ευθύνες απέναντι στην κοινωνία. Χρειαζόμαστε έναν κόσμο που θέτει τον άνθρωπο στο κέντρο.

Η Δύση πρέπει να προσφέρει οικονομική βοήθεια στον Τρίτο Κόσμο, αλλά με έλεγχο και καθοδήγηση προς τον εκδημοκρατισμό. Στα ανεπτυγμένα κράτη, χρειάζεται περιφρούρηση των δημοκρατικών κατακτήσεων και ανασυγκρότηση του κράτους πρόνοιας.

Η εκπαίδευση στα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να γίνει τόσο σημαντική όσο το διάβασμα και το γράψιμο. Τρεις άξονες είναι κλειδιά: γνώσεις για τα δικαιώματα, ικανότητες για δράση και οικοδόμηση κουλτούρας δικαιωμάτων.

Πρακτικά: Η διαπολιτισμική αγωγή και τα προγράμματα ανταλλαγής στο σχολείο σου είναι μέρος αυτής της εκπαίδευσης.

Πρακτικές λύσεις και δράση

Η προσωπική επαγρύπνηση είναι απαραίτητη - μην θεωρείς τα δικαιώματά σου δεδομένα. Χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τις σχέσεις μας και να χτίσουμε τον "πολιτισμό της ανθρωπιάς" με ανοιχτή σκέψη και αποδοχή της διαφοράς.

Οι πνευματικοί ηγέτες πρέπει να διαμορφώσουν την κοινή γνώμη και να ευαισθητοποιήσουν τα άτομα. Οι ΜΚΟ παίζουν κρίσιμο ρόλο: στέλνουν ανθρωπιστική βοήθεια, ενημερώνουν την κοινή γνώμη, διοργανώνουν ειρηνικές διαδηλώσεις και μάχονται δικαστικά.

Τα δικαιώματα των παιδιών προστατεύονται από την πρώτη παγκόσμια νομικά δεσμευτική σύμβαση. Καλύπτουν βασικές ανάγκες επιβίωσης, προστασία από κακοποίηση και δικαιώματα ανάπτυξης όπως εκπαίδευση και παιχνίδι.

Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να εκφράζουν γνώμη για ζητήματα που τα αφορούν και να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία.

Δράση: Μπορείς να συμμετέχεις σε οργανώσεις, να ενημερώνεις τους φίλους σου ή να στηρίζεις καμπάνιες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.