Το ποίημα και ο ποιητής

Ο Διονύσιος Σολωμός $1798-1857$ θεωρείται ο πατέρας της νεοελληνικής ποίησης. Γεννημένος στη Ζάκυνθο, έζησε την επανάσταση του 1821 που τον επηρέασε βαθιά.

Το ποίημα "Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" τον απασχόλησε σε όλη του τη ζωή, αλλά δεν το τελείωσε ποτέ. Πρόκειται για ένα έργο που περιγράφει την τραγική κατάσταση των Μεσολογγιτών κατά την πολιορκία του 1826.

Τα δύο αποσπάσματα που μελετάμε δείχνουν δύο διαφορετικές όψεις: την απελπισία των ανθρώπων και την ομορφιά της φύσης. Αυτή η αντίθεση κάνει το ποίημα ακόμα πιο συγκινητικό.

Προσοχή: Ο τίτλος είναι ένα οξύμωρο - οι Μεσολογγίτες είναι ταυτόχρονα ελεύθεροι (στην ψυχή) και πολιορκημένοι (σωματικά).

Το πρώτο απόσπασμα: Η τραγωδία των πολιορκημένων

Στο πρώτο κομμάτι του ποιήματος, ο Σολωμός μας δείχνει τη φριχτή κατάσταση στο πολιορκημένο Μεσολόγγι. Η πείνα κυριαρχεί παντού και η σιωπή του θανάτου έχει πέσει στον κάμπο.

Ο ποιητής εστιάζει στη μητέρα που ζηλεύει ένα πουλί επειδή εκείνο έχει τροφή, ενώ εκείνη δεν μπορεί να ταΐσει το παιδί της. Αυτή η εικόνα είναι ίσως η πιο συγκλονιστική του ποιήματος.

Τέλος, βλέπουμε τον Σουλιώτη πολεμιστή να κλαίει μιλώντας στο τουφέκι του. Δεν αντέχει πια να το κρατήσει από την αδυναμία, και αναρωτιέται γιατί να το κρατά ακόμα.

Σκέψου: Γιατί επέλεξε ο ποιητής να δείξει έναν κλαμένο πολεμιστή; Αυτό κάνει την εικόνα πιο ανθρώπινη και πιο συγκινητική.

Το δεύτερο απόσπασμα: Η ομορφιά της φύσης

Το δεύτερο κομμάτι είναι τελείως διαφορετικό. Εδώ, ο Σολωμός περιγράφει την ανοιξιάτικη φύση σε όλο της το μεγαλείο. Ο Απρίλιος "χορεύει με τον Έρωτα", πεταλούδες παίζουν πάνω από τα νερά, και όλα ανθίζουν.

Αυτή η δραματική αντίθεση μεταξύ φύσης και ανθρώπου είναι το κλειδί για να καταλάβουμε το ποίημα. Η φύση γιορτάζει τη ζωή, ενώ οι άνθρωποι πεθαίνουν από την πείνα.

Το τέλος είναι συγκλονιστικό: "Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει". Αυτά τα λόγια τα λέει η ίδια η φύση, που συμπονά τους ανθρώπους και καταλαβαίνει πόσο τραγικό είναι να πεθαίνεις μέσα σε τόση ομορφιά.

Συμβουλή: Για να καταλάβεις καλύτερα την αντίθεση, φαντάσου πώς θα ένιωθες αν έβλεπες όλη αυτή την ομορφιά ενώ πεθαίνεις από την πείνα.

Γλώσσα και εκφραστικά μέσα

Ο Σολωμός χρησιμοποιεί απλή δημοτική γλώσσα που όλοι καταλαβαίνουν. Οι στίχοι του είναι ιαμβικοί δεκαπεντασύλλαβοι με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία - αυτό σημαίνει ότι ομοιοκαταληκτούν ανά δύο.

Τα σημαντικότερα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί είναι:

• Εικόνες: "άκρα του τάφου σιωπή", "λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί"
• Μεταφορές: "τα μάτια η πείνα εμαύρισε", "ευώδιασε τον ύπνο"
• Προσωποποιήσεις: "ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε"

Όλα αυτά τα μέσα δημιουργούν ζωντανές εικόνες που μένουν στη μνήμη και κάνουν το ποίημα να μιλά απευθείας στην καρδιά μας.

Για τις εξετάσεις: Μάθε καλά την αντίθεση φύση-άνθρωπος και τα κύρια εκφραστικά μέσα. Είναι από τα πιο συχνά ερωτήματα!